№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Фрыдрых Дзюрэнмат

Партрэт Планеты (Porträt eines Planeten)

П'еса

Пераклад з нямецкай Лявон Баршчэўскі


А С О Б Ы

 

А д а м.     Е в а.

   Каін.    А д а.

А в е л ь.         Ц ы л а.

Э н о х.  Н а э м а.

 

 

П'еса ідзе без перапынкаў. Дзеянне доўжыцца адну гадзіну трыццаць пяць хвілін. На заднім плане спачатку запальваецца Птушыная Дарога. Сцэна крыху асветленая. А д а м выходзіць злева і ідзе ў сярэдзіну задняга плана сцэны.

 

А д а м. Я — першы Бог.

 

Пасля Адама выходзіць К а і н, ён відавочна слабы на вушы.

 

Каін. Што?

Адам. Я — першы Бог.

Каін. Ах так. (Становіцца праваруч ад Адама). Я — другі Бог.

 

3 пэўнай урачыстасцю выходзіць А в е л ь, становіцца леваруч ад сярэдзіны сцэны.

 

А в е л ь. Я — трэці Бог!

 

3 пэўнай бесклапотнасцю на твары выходзіць Э н о х, спыняецца з самага левага краю сцэны.

 

Э н о х. Я — чацвёрты Бог.

Адам пазяхае.

 

Каін. Як?

Адам. Сумная гэта бясконцасць.

Авель. Сумная да ашалення.

Каін. Што?

Авель (старанна вымаўляючы). Сумная да ашалення.

К а і н. Ах так.

Энох (гледзячы ў бок Адама і Авеля). Сядайма?

А в е л ь. Сядайма.

 

Авель сядае, Энох кладзецца на спіну, Адам застаецца стаяць.

 

К а і н (няўцямна). Што?

Авель (старанна вымаўляючы). Сядайма.

К а і н. Ах так. (Сядае).

Адам. Сонца вунь там загіне...

К а і н. Хто?

 

Каінава глухаватасць пачынае паступова раздражняць Адама.

 

Адам. Сонца там... Загіне.

К а і н. Ах так.

А в е л ь. Калі?

Адам. Неўзабаве.

Э н о х (пераварочваецца на жывот, глядзіць на Птушыную Дарогу). Во гэта будзе выбух!

К а і н. Што будзе?

А в е л ь. Сонца расколецца, і ягоная матэрыя разляціцца па Сусвеце.

 

Авель відавочна гэтаму рады.

 

К а і н. Ах так.

А да м. Бух!

К а і н. Што?

А д а м. Бубух!

Каі н. Як?

А д а м. Бум!

К а і н. Ага!

Энох. Але пакуль што гэтае сонца яшчэ стабільнае.

Авель. Значыць, выбуху не будзе.

Энох. Не, яно выбухне.

Авель. Значыць, яно не стабільнае.

Энох. Я надта ў сонцах не разбіраюся. (Пераварочваецца на спіну).

Адам. I я таксама.

Каін. Што?

Адам (са злосцю). I я таксама.

Каін (злуецца). Ах так.

Адам. Цікава, ці гэта сонца мае планеты?

К а і н. Мае — што?

Адам. Планеты!

К а і н. Ах так.

Авель. Не ўяўляю сабе.

К а і н. Што-што?

 

Адам мармыча нешта няўцямнае.

 

Ка і н. Ах так.

Энох. Я кажу пра планеты, населеныя жывым.

К а і н. Чым?

Авель (Каіну). Раслінамі, жывёламі, людзьмі.

К а і н. Ах так.

Э н о х. Я не разбіраюся і ў жывых істотах.

А в е л ь. Гэта няважна.

Энох. Ну што, рушым далей?

 

Авель, смеючыся, падымаецца, за ім падымаецца Энох.

 

Каін. Га?

А в е л ь (абмінаючы Каіна справа, старанна вымаўляе). Хадзем.

К а і н. Ах так. (Падымаецца і становіцца ззаду за Авелем).

Адам (яшчэ раз глядзіць у бок Птушынай Дарогі). Сонца ўсё роўна загіне.

 

Адам адыходзіць за правую кулісу. Слабое сонца на сцэне патухае. Свеціцца толькі Птушыная Дарога. Потым раптоўна ўспыхвае поўнае святло. Птушыная Дарога знікае. 3 глыбіні сцэны злева выходзяць ж а н ч ы н ы, справа — м у ж ч ы н ы, усе становяцца паўколам. Жанчыны апранутыя ў форму, у руках — блакітныя фуражкі. Ада трымае кіёк. На мужчынах — звярыныя шкуры, нібы ў дзікуноў.

 

У с е. Мы.

Е в а. Ева.

У с е. Мы.

Ада. Ада.

У с е. Мы.

Ц ы л а. Цыла.

У с е. Мы.

Н а эма. Наэма.

У с е. Мы.

А д а м. Адам.

У с е. Мы.

Каі н. Каін.

У с е. Мы.

А ве л ь. Авель.

У с е. Мы.

Э н о х. Энох.

 

Жанчыны насоўваюць блакітныя фуражкі.

 

А да. Гуляць!

 

Ж а н ч ы н ы адыходзяць праз левую кулісу. Мужчыны, гарбацячыся, моўчкі бягуць па коле. Бачаць, што жанчыны адышлі.

 

А да м. Горача.

К а і н. Усё павысыхала.

Э н о х. Рэкі абмялелі.

А ве л ь. Танец дажджу!

 

Чутно біццё барабанаў у негрыцянскіх рытмах. Мужчыны, тупаючы і выкрыкваючы па-першабытнаму, збіваюцца ў цеснае кола. Справа выходзіць Е в а з жалезным катлом, глядзіць на танец. Музыку перарывае гучны ўдар літаўраў. Мужчыны з жахам заўважаюць Еву — і зноў бягуць па коле. Ева пагардліва абмінае іх, ставіць кацёл на авансцэну.

 

Ева. Есці!

 

Мужчыны спыняюцца, чакаюць, пакуль Е в а пойдзе, потым кідаюцца да катла і пачынаюць прагна есці.

 

Э н о х. Ізноў пячонка?

А в е л ь. Не ведаю.

Адам. Пячонка.

Ка і н. Пячонка.

Энох. Вечна пячонка ды пячонка.

 

Глядзяць адзін на аднаго.

 

Адам. Даўней мы елі шынку.

Каін. Катлеты.

А в е л ь. Адбіўныя.

Энох. Сала.

Авель. То было раней.

 

Яны рохкаюць.

 

К а і н. Нас кормяць горш і горш.

А ве л ь. Ад таго часу, як у нас паявіліся белыя жанчыны.

Энох. Іншых няма.

Адам. Белыя жанчыны звезлі нашых жанчын.

Авель. На вялікіх бліскучых птушках.

К а і н. Куды?

Адам. Не ведаю.

Э н о х. Ці яны вернуцца?

Адам. Яны ніколі не вернуцца.

А ве л ь. Ніколі.

К а і н. Ці будзем даядаць?

А д а м. Будзем.

 

Каін і Адам зноў ядуць. Энох паварочваецца да іх спінай.

 

Э н о х. Пячонка. У гэткую спёку.

 

Авелю робіцца млосна.

 

Авель. Я больш ні да чога не дакрануся.

 

На заднім плане злева з'яўляецца Е в а.

 

Е ва. Кацёл прыбраць. Прынясіце лаўку і скрыню з чырвоным крыжам.

 

Энох адносіць кацёл на задні план сцэны і ставіць яго пасярэдзіне. Адам і Каін бягуць да сярэдзіны задняга плана сцэны і знікаюць. Авель адбягае ў правы бок сцэны і знікае. Адам і Каін прыносяць лаўку, ставяць яе пасярэдзіне сцэны і сядаюць. Авель нясе скрыню з чырвоным крыжам, ставіць яе

з правага боку ад лаўкі, бліжэй да гледачоў, потым сядае на скрыню.

 

Ева. Трэба нарваць бананаў.

 

Дзікуны буркаюць сабе пад нос, але падымаюцца. А д а м і К а і н бягуць да сярэдзіны задняга плана сцэны.

А в е л ь пераскоквае цераз лаўку і выбягае, за ім следам А д а м  і  К а і н.  Э н о х таксама спрабуе ўцячы.

 

Ева. А ты застанься.

Э н о х (дранцвее). Калі ласка.

Ева (сядае на лаўку). Сядай.

Э н о х (сядаючы на скрыню). Калі ласка.

Е в а. Выпрастайся.

Э н о х (выпростваючыся). Калі ласка.

Е в а. Сёння ты спіш са мною.

Э н о х. Калі ласка.

Е в а. Ты за кожным разам кажаш: калі ласка.

Энох. А што мне яшчэ казаць?

Е в а. 3 задавальненнем.

Э н о х. Калі ласка.

Ева. Ці ты не хочаш спаць са мною?

Э н о х. У мяне пра гэта ніхто не пытаецца.

Е в а. Я пытаюся.

Э н о х. А калі я не хачу?

Ева. Ты мусіш спаць са мною.

Э н о х. Ну во, бачыш.

Ева (у роспачы падымаецца). Так не пойдзе.

Энох. Горача.

Ева. Гэта не адказ.

Э н о х. Адказу не будзе.

Е в а (спыняецца каля Эноха). Табе не даспадобы спаць са мною.

Э н о х. Мне нічога не даспадобы.

Ева. Пячонка табе таксама не даспадобы.

Э н о х. Каб сала...

Ева. Сала болей няма.

Энох. Ну, тады шынкі.

Ева. Ніводнага негра не засталося.

Э н о х. А кітайцаў?

Ева. Таксама няма.

Э н о х. Тады я нічога больш есці не буду.

Ева. Пэўна, можна здабыць колькі белых.

Э н о х. Ф-фу, яны паскудныя на смак.

Ева (узрадаваўшыся). Жывёлін?

Э н о х. Жывёлін есці няможна.

Ева (укленчвае перад Энохам). Раней вы жывёлін елі.

Э н о х. Гэта быў грэх.

Е в а (расчаравана падымаецца). Тады еш бананы.

Энох. Яны нясмачныя.

Е в а (зноў сядае на лаўку). Мы ж ямо бананы.

Э н о х. То ж вы!

 

3 правай кулісы выходзіць Ц ы л а з бляшанай міскаю.

 

Цыла. Ты сёння з ім спіш?

Е в а. Ага.

Цыла (падае міску Эноху). Еш.

Энох. Я ўжо еў.

Цыла. Еш яшчэ.

Э н о х. Калі ласка.

Ц ы л а. Гэта сцягно негра.

Э н о х. Калі ласка. (Пачынае есці).

Ева. Ён заўсёды кажа: калі ласка.

Цыла. Самае галоўнае, што ён падпарадкоўваецца.

Энох   (працягваючы есці). Дзіўна. (Пасля паўзы). Смачна.

Цыла. Гэта не негр.

Э н о х. Індус?

Цыла. Не.

Энох. Нехта са спякотных краін?

Ц ы л а. Таксама не.

Э но х. Ліліпут?

Цыла. Свіная смажаніна.

Э н о х (шпурляе міску вобзем, з жахам глядзіць на яе, крычучы). Я парушыў закон!

Цы ла (рупліва ўсаджваючы Эноха на скрыню). Сядай.

Э н о х. Калі ласка.

Цыла. Даядай.

Э н о х. Калі ласка. (Жуе, спачатку павольна, потым хутчэй і хутчэй).

Цыла. Смачна?

Э н о х. Смачна.

Цыла (Еве). Бачыш во.

Энох. Адкуль свініна?

Цыла. Ад Бога.

Ева. Ён паслаў нашаму племю тысячу свіней, тысячу авечак, тысячу кароў.

Э н о х. Слава Госпаду!

Цыла. Амін.

Э н о х. Ці можна вылізаць міску?

Ц ы л а. Калі ласка.

 

Энох падымаецца, праходзіць каля Евы ў глыб сцэны.

 

Энох (Еве). Хадзем спаць.

Е ва. Калі ласка.

© Лявон Баршчэўскі, пераклад, 1995.

Пераклад быў упершыню надрукаваны ў зборніку:

Пры зачыненых дзвярах: Драматычныя творы [А. Камю, Ж. П. Сартр, Э. Ёнэска, В. Гавел, Ф. Дзюрэнмат, С. Бекет, С. Мрожак] / Укл. Л. Баршчэўскага, прадм. С.Дубаўца. Мн., 1995.


Пераклад з нямецкай – Лявон Баршчэўскі © 2013

Чытайце таксама

Сулейман Дыяманка

Сулейман Дыяманка

Сенегальска-французскі паэт, слэмер, спалучае паэзію і музыку

Мэнке Кац

Мэнке Кац

Беларуска-габрэйскі паэт, пісаў на ідышы і па-ангельску

Міхай Эмінэску

Міхай Эмінэску

Найвядомейшы ў свеце румынскі пісьменнік, класік румынскага рамантызму

Ладзіслаў Кліма

Ладзіслаў Кліма

Чэшскі празаік, паэт, драматург і перш за ўсё філосаф

498