Генрых Гайнэ

(1797—1856)

Я сніў, ты ляжыш у труне...

Вершы

***

(Ich hab im Traum geweinet...)

У сне я горка плакаў,

Я сніў, ты ляжыш у труне.

Прачнуўся я, і слязінка

Была напамінам мне.

У сне я горка плакаў,

Я сніў, ты сышла назаўжды.

Прачнуўся — і крапалі слёзы

На згадку мае бяды.

У сне я горка плакаў,

Я сніў, ты зноўку са мной.

Прачнуўся — і коцяцца слёзы

Дагэтуль адна за адной.

пераклад з нямецкай — Ігар Крэбс

***

(Mein Herz, mein Herz ist traurig…)

У смутку, сэрца ў смутку,

Хоць весела свеціць май.

Да ліпы я прыхінуўся,

Падняўшыся на Бастай.

Унізе няспешнаю плынню

Іскрыцца абводны роў.

Закінуўшы вуду, свішча

У чаўнаку рыбалоў.

На тым баку пастаральны

Раскінуўся далягляд:

Быкі, і хаціны, і людзі,

Палеткі, і лес, і сад.

Дзяўчаты мыюць бялізну,

Гучаць галасы наўкол.

Млын рассыпае пырскі —

Алмазаў дробны памол.

Старую шэрую вежу

Вартуе хлапец малады.

Ён у чырвоным мундзіры

Крочыць туды і сюды.

Гуляецца ён са стрэльбай

І цэліцца, як на вайне.

Няхай мне ў сэрца патрапіць,

Няхай застрэліць мяне.

пераклад з нямецкай — Ігар Крэбс

***

(Im Traum sah ich ein Männchen klein und putzig...)

Сасніў я тыпа — дробны, непрыемны,

Рашуча дыбаў браваю хадой,

Бялюткая кашуля, модны строй —

Нутро пад ім хаваў ён недарэмна:

Нутром быў варты жалю ды нікчэмны,

Але за прынцыпы стаяў гарой —

Па ўсім выходзіла, што ён герой:

Трымаўся горда, балбатаў ён кемна.

“Хто ён такі?” Я адказаць не мог.

Тады ўсміхнуўся мне тутэйшы бог —

І паплылі карціны ў крутаверці:

Ізноў той тып — ля алтара, аднак,

З маёй каханай… разам кажуць “Так!”

І ім стакроць гарлаюць “Амэн” чэрці.

пераклад з нямецкай — Ігар Крэбс

Верш да месяца

(Gedicht an den Mond)

Стары мой прыяцель, дзякуй,

што мне свяціў у жыцці,

хачу цябе я пакінуць,

ты іншым цяпер свяці.

Калі ж закаханага ўбачыш,

якому баліць душа,

суцеш яго, як калісьці

даўно ты мяне суцяшаў.

пераклад з нямецкай — Аляксей Жбанаў

***

(Schattenküsse, Schattenliebe)

Мленні, сненні, летуценні —

Толькі цені. І дарма

Песціш, ясачка, надзеі.

Шчасце ёсць — і ўжо няма.

Рэчы неўпрыкмет знікаюць,

Што любілі мы здавён.

Сэрцы хутка забываюць,

Засцілае вочы сон.

пераклад з нямецкай — Аляксей Жбанаў

Найвышэйшая песня

(Das Hohelied)

Жанчыны цела — гэта верш,

Запісаны Ўладыкам

Прыродзе ў гасцявы альбом:

Зрабіў ён гэта з шыкам.

Усё спрыяла справе той,

Натхніўся Бог без меры —

Сыры матэрыял скарыў

Ва ўпэўненай манеры.

Так, найвышэйшай песняй ёсць,

Па сутнасці, жанчына.

Не перадаць чароўнасць строф —

Клубоў, плячэй і спіны.

Ідэю ў шыю ўклаў Гасподзь,

Ён боскай мераў меркай

Галоўнай думкі хараство,

Убранае ў кудзеркі.

А грудкі! Трапнасць эпіграм!

Ажно бярэ дрыготка!

Падступна вабіць да сябе

Цэзура пасяродку.

Пластычнасць ног, паралелізм —

Паэтыкі аснова.

Хавае фігавы лісток

Красу ўстаўнога слова.

О, гэта не абстрактны верш!

Ён мае рэбры, мяса

І парай зрыфмаваных губ

Цалуе час ад часу.

Паэзіі сапраўднай плоць

І грацыёзнасць рухаў

У песні той, а на ілбе —

Знак чысціні і духу.

Праславіць творцу я хачу —

Такую маю мэту.

Мы, вершаплёты, — пыл ля ног

Нябеснага паэта.

Я ў захапленні, Уладар,

Ад песні — і не дзіва:

Яе штудзірую я ўдзень

І ўночы асабліва.

Так, я вучуся дзень і ноч,

Не ведаю дакукі,

Вось толькі моцна я схуднеў

Ад гэтае навукі.

пераклад з нямецкай — Ігар Крэбс

Донна Клара

(Donna Clara)

На змярканні ў сад выходзіць

Юная дачка алькальда.

Зыкі трубаў і літаўраў

Гучна льюцца з вокнаў замка.

“Надакучылі мне танцы

І ліслівыя прызнанні

Рыцараў, якія з сонцам

Дзень пры дні мяне раўняюць.

Стала мне зусім нясцерпна,

Як пад месяцам з’явіўся

Рыцар з лютняй, што начамі

Вабіла мяне да вокнаў.

Ён стаяў, высокі, мужны,

Вочы зоркамі блішчалі,

Тварам бледным і шляхетным

Быў ён як Святы Георгій”.

Так задумаўшыся, Клара

Апусціла позірк долу.

Раптам бачыць: перад ёю

Зноў той рыцар незнаёмы.

Рукі сплёўшы, крочаць сцежкай

І нашэптваюць прызнанні.

Іх Зефір пяшчотна лашчыць,

Казачна вітаюць ружы.

Казачна вітаюць ружы

І палаюць ад мілосці.

“О каханая, скажы мне:

Ад чаго ты чырванееш?”

“Камары скусалі, любы,

Люта іх я ненавіджу,

Для мяне яны — нібыта

Даўганосыя габрэі”.

“Што нам камары, габрэі”, —

Кажа рыцар, поўны ласкі.

Ціха з міндаля злятаюць

Тысячы пялёсткаў белых.

Тысячы пялёсткаў белых

Поўняць водарам паветра.

“О каханая, скажы мне:

Ты ўсім сэрцам мне належыш?”

“Я навек твая, каханы,

Ў тым Збавіцелем клянуся,

Што забіты быў калісьці

Подлым племенем габрэяў”.

“Што Збавіцель, што габрэі”, —

Кажа рыцар, поўны ласкі.

Светлым німбам ззяюць чыста

Белыя лілеі ў цемры.

Белыя лілеі ў цемры

Ў неба цягнуцца да зораў.

“О, каханая, скажы мне:

Ці ты шчыра мне клялася?”

“Ува мне няма падману,

Бо ў маіх грудзях ні кроплі

Ад крыві ліхога маўра

Ці нячыстага габрэя.

“Што нам маўры і габрэі”, —

Кажа рыцар, поўны ласкі,

І пад міртавыя шаты

Ён праводзіць донну Клару.

Сеткамі свае любові

Апавіў яе таемна.

Меней словаў, болей жарсці

У бясконцых пацалунках.

Салаўіны райскі пошчак

Ім гучыць вясельным гімнам.

Светлякі свае паходні

Запалілі ў зыркім танцы.

У лістоце стала ціха,

Толькі чутна, як употай

Перашэптваюцца мірты

І трымцяць цнатліва кветкі.

Раптам трубы і літаўры

Загучалі з вокнаў замка,

І збянтэжаная Клара

Вызваляецца з абдымкаў.

“Мушу я ісці, каханы,

Але ж ты перад расстаннем

Назаві імя сваё мне,

Тое, што хаваў так доўга”.

Рыцар весела смяецца,

І цалуе донне пальцы,

І цалуе лоб і вусны,

І нарэшце прамаўляе:

“Я, сеньёра, ваш каханы, —

Сын праслаўленага бацькі:

Наймудрэйшага рабіна

Ізраэля з Сарагосы”.

пераклад з нямецкай — Ігар Крэбс

Два змагары

(Zwei Ritter)

Бадзягінскi ды Замляўскі —

Два шляхетныя паны.

З тыраніяй маскавітаў

Мужна біліся яны.

Мужна біліся й шчасліва

Пераехалі ў Парыж:

Не памерці за Радзiму —

Ох і цяжкі гэты крыж!

Рыхтык як Ахіл з Патроклам,

Як Давiд ды Ёнатан,

Сябравалі два палякі,

Цалаваліся: “Мой пан!”

Заставаліся сябрамі

Шчыра, верна, да труны,

Бо былі абодва з Польшчы,

Два шляхетныя паны.

У адным жылі пакоі,

У адным ляжалі ложку

І адну, у поўнай згодзе,

Наўзахваткі скрэблі вошку.

У адзін шынок хадзілі,

Там сябе трымалі годна:

Сорам пазычаць у сябра —

Вось і не плаціў ніводны.

Раз на месяц да абодвух

Генрыета зазірала

І са спевам бесклапотным

Брала прання ў іх нямала.

Кожны ж меў па дзве кашулі

І яшчэ адны штаны,

Бо былі абодва з Польшчы,

Два шляхетныя паны.

Сёння селі ля каміна,

Дзе агеньчыкаў блуканне.

Звонку — ноч, і завіруха,

І фіякраў грукатанне.

З велізарных кубкаў пуншу

(Моцнага, як мае быць:

Без вады, лімону й цукру)

Ўжо паспелі прыгубіць.

І тады ў самотным сэрцы

Невыцерпны боль ажыў.

Са слязой высакароднай

Бадзягінскі затужыў:

“Як далёка ад Парыжа

Мой шлафрок з мядзведжай шубай

І каўпак, з ката пашыты,

Што згубіў у Польшчы любай!”

А ў адказ яму Замляўскі:

“Сябра, ў цяжкую гадзіну

Не забыўся ты на шубу

І няшчасную Айчыну.

Ешчэ Польска не згiнэла,

Бабы родзяць дужых вояў,

Тое ж робяць нашы дзеўкі,

Краю дорачы герояў,

Змагароў, як пан Сабескі,

Як Шальмоўскі ды Умінскі,

Махлярэвіч, Падлюгінскі

І шаноўны пан Аслінскi”.

пераклад з нямецкай — Ігар Крэбс

© Аляксей Жбанаў, пераклад, 2014

© Ігар Крэбс, пераклад, 2014