№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Аляксандра Макавік

Селядцы і мерэнгі, або Кніга пра шафу Сары Берман

31 кастрычніка 2018

30 кастрычніка ў амерыканскім выдавецтве Harper Collins выйшла ў свет кніга нью-ёркскіх мастакоў Майры і Алекса Калманаў. Летась у музеі "Метраполітэн" яны прэзентавалі арыгінальную выставу: гардэроб іх маці і бабулі з усім яго змесцівам і ў тым бездакорным парадку, якога тая пільнавалася. Кашулі, бялізна, строі, боцікі… Сара Берман, эмігрантка з Ізраіля, а раней — з Беларусі, апошнія гады жыцця насіла толькі белыя ўборы.

Фота з выставы "Шафа Сары Берман"

Мяне захапілі і сама выстава, і гісторыя, што хавалася за выкшталцонай шатняй, і я напісала пра Сару, дзяўчо з вёскі Раманава, у свабодаўскую рубрыку "Варта".

За гэты год Майра Калман апублікавала яшчэ некалькі кніг — "Пірог" (Cake, супольна з Барбарай Скот-Гудман), "Смелыя і адважныя: Дзесяць гераіняў, што здабылі жанчынам права галасаваць" (Bold & Brave: Ten Heroes Who Won Women the Right to Vote, тэкст Кірстэн Джылібрэнд), а ад сённяшняга дня можна набыць і "Шафу Сары Берман" — кнігу, што нарадзілася з леташняй выставы.

Вось што піша выдавецтва: "Калманы аб’ядналі ўсе свае таленты ў гэтай захапляльнай сямейнай біяграфіі. Гэта творчая сумесь наратыву і яркай візуальнай часткі, ода выключным жанчынам і ўслаўлення індывідуальнасці, самавыяўленне і мастацтва жыць аўтэнтычна.

На пачатку 1950-х габрэйская эмігрантка Сара Берман прыехала ў Бронкс з мужам і дзвюма малымі дочкамі. Калі дзеці выраслі, яны з мужам вярнуліся ў Ізраіль, але Сара там надоўга не затрымалася. У канцы 1960-х яна пакінула мужа пасля трыццаці васьмі гадоў шлюбу. Аднойчы ўвечары яна сабрала адну валізку і вярнулася ў Нью-Ёрк, дзе пасялілася ў аднапакаёўцы ў Грынвіч-Вілідж, побач з сям’ёй. У сваім новым жытле Сара пачала адкрываць новыя рэчы і ствараць новыя рытуалы… Яна адкідала ўсё лішняе і ў парыве самавыяўлення вырашыла насіць выключна белае.

 

Аднойчы ўначы яна сышла з адной валізкаю, сказаўшы "бывай" усяму, што мела

Сара трымала свае рэчы ў ідэальна чыстай і ідэальна ўладкаванай шафе. Элегантныя, мінімалісцкія, моцна накрухмаленыя, бездакорна адпрасаваныя і складзеныя белыя ўборы разам з шкарпэткамі ды споднім, а таксама іншыя рэчы: бульбяная тарка, улюбёная парфума Chanel No 19 — яе шатня выглядала ўзнёсла. Пасля Сарынай смерці ў 2004 годзе сям’я вырашыла захаваць усё некранутым, спадзеючыся аднойчы паказаць гэта людзям".

Майра Калман — вядомая ілюстратарка, і я даўно сачу за тым, што яна робіць: адважна, іранічна, на мяжы жанраў. Яна называе сябе visual storyteller, візуальнай апавядальніцай. І калі ў даўнейшых інтэрв’ю мастачка казала, што яе мама з Расеі (або цьмяна — з Усходняй Еўропы), то ў апошнія гады Калман заўжды называе Беларусь. У інтэрв’ю яна кажа: "Насамрэч мая творчасць бярэ вытокі ў дзяцінстве. Зрэшты, шмат хто можа сказаць так пра ўласнае жыццё, але вытокі маёй працы — у дзяцінстве маёй маці, у Беларусі. Таму я бясконца вяртаюся да яго — да гісторыяў, святла, паветра, мора, кавярняў, лунання фіранак. Таму я ўвесь час пішу і малюю пра гэта, і цяпер усё часцей".


У маленькай вёсцы Леніна ў Беларусі жыла вялікая і адносна шчаслівая сям’я... Так, былі пагромы. Так, была нястача. Але жыццё было не такое і кепскае

Майра Калман некалькі гадоў таму наведала вёскі сваіх бацькоў — Леніна (Раманава) на Случчыне, радзіму маці, і бацькаву вёску непадалёк. Майрыны бацькі пакінулі Беларусь паасобку, а сустрэліся і пабраліся шлюбам ужо ў Палестыне.

Бацька, гандляр алмазамі, застаецца ў яе творах і аповедах пра маленства таямнічай, часам ледзь не злавеснай постаццю: "Мой бацька часта адсутнічаў. Паўгода ён быў у раз’ездах. І няхай здараліся перапынкі, але ён напраўду бываў дома рэдка, і жанчыны заставаліся пакінутыя самі сабе. У нашым выпадку гэта было выдатна, бо наш бацька быў патрыярхальным чалавекам старой загартоўкі і кіраваў намі, як патрыярхі даўнейшых пакаленняў. Так што калі ён з’язджаў, мы нібы расцвіталі, бо маглі адчуць, як гэта — быць жанчынай, маладой дзяўчынай. Проста быць той, хто ты ёсць".

Майра Калман часта піша пра смерць, і ёй здаецца, што гэта ўплыў сямейнай гісторыі: "Ведаеце што? Відаць, гэта звязана з гісторыяй сям’і, асабліва майго бацькі. Ён пакінуў Беларусь, а ягоная сям’я засталася, бо яны думалі: "Ну што благога можа здарыцца?" І ўсе яны былі забітыя. Вось што благога можа здарыцца. Усё можа знікнуць, і нічога нечуванага ў гэтым няма — вось як мяне выхавалі. Шмат, вельмі шмат хто носіць такое ў сабе — што ўсё можа быць страчанае ўмомант, што вы ніколі не будзеце ў бяспецы і што трагедыя і забойства — магчымыя… Людзі, якія ратаваліся ад Халакосту і прыбывалі ў Ізраіль, былі перакананыя: "Мы не можам дазволіць, каб такое здарылася зноў".

Цікава, што Песах Берман не толькі гандляваў алмазамі, але і быў радыкальным сіяністам, чальцом падпольнай вайсковай арганізацыі "Іргун". У тыя гады ёй кіраваў берасцеец Менахем Бегін — у 1940-я, як ён сам прызнаваў, тэрарыст, а ў 1970-я — лаўрэат Нобелеўскай прэміі міру.

Але кніга — пра маму, Сару Берман, жанчыну, якая натхняла Майру і была для яе ўзорам. Сярод іншага — і ўзорам творчай адвагі: узяць хоць бы мапу свету, намаляваную гэтай жанчынай.

Мапа, намаляваная Сарай Берман: уверсе — Канада, ніжэй — кружочкі амерыканскіх штатаў, у ніжнім кутку — Тэль-Авіў і родная вёска Леніна; і подпіс: "Выбачайце, рэшта невядомая"

Я думаю, што ў кнізе таксама шмат пра бурлівую раку Случ, пра падступных беларускіх сабакаў, пра лясы з чарніцамі. Безумоўна, там шмат і пра селядцы, бо ў іншым інтэрв’ю Майра Калман прызнаецца: "Дзіцем селядцы я ненавідзела. Ніякіх селядцоў! Пакуль аднойчы, гадоў дзесяць таму, не прачнулася і не закахалася ў селядцы. Мая сям’я з Беларусі, і мы елі іх шмат. У маленстве я іх не трывала, а цяпер не магу нацешыцца. Я такая шчаслівая, што ў маім жыцці з’явіліся селядцы".

І, пэўна, у новай кнізе ёсць шмат пра белыя рэчы — з матчынай шафы і не толькі. Вось, напрыклад, як Майра ілюстравала нядаўнюю кнігу пра пірагі: "Гэта малюнкі і кароткія гісторыі, успаміны пра пірагі. І вось старонка пра мерэнгі, пра іх піша кандытарка. Я натрапіла на фантастычную фатаграфію ложка ва Усходняй Еўропе, на ім велізарнае пакрывала з зубчастым краем, і ўсё пухнатае і белае і выглядае акурат як мерэнгі. І я малюю той ложак як ілюстрацыю да мерэнгаў. Я літаральна закахалася ў яго".

Такі самы ложак быў і ў маёй бабулі з Карэліччыны — з бялюткай капай і неахопнымі падушкамі. Як пэўна ва ўсіх нашых бабуляў. Нечувана, як усё пераплецена.


 

 

Прачытаць даўнейшы тэкст пра музейную выставу "Шафа Сары Берман" можна тут: https://www.svaboda.org/a/28677498.html

А калі вы раптам у Нью-Ёрку, учора была прэзентацыя кнігі ў Брукліне, а сёння —на Брадвеі, дэталі тут: https://twitter.com/MairaKalman

 

Фота з сайта выдавецтва HarperCollins і з Твітара Майры Калман

https://www.harpercollins.com/9780062846402/sara-bermans-closet/

https://twitter.com/MairaKalman

Чытайце таксама

Палац барацьбы

Альгерд Бахарэвіч

Палац барацьбы

Як беларусы ў 1928 годзе гей-шлюбам палохалі

Уладзіслаў Гарбацкі

Як беларусы ў 1928 годзе гей-шлюбам палохалі

Дзевяноста гадоў таму — 4 ліпеня 1928 года — у віленскай газеце «Сцяг Працы», якую выдавалі беларускія левыя, было надрукавана апавяданне «Дзіўнае вяселле» пад псеўданімам П. Асака. Пад гэтым псеўданімам…

Міфапрастора паэзіі Г. Тракля

Наталля Ламека

Міфапрастора паэзіі Г. Тракля

Герметычнасць яго лірыкі абумоўленая шырокім выкарыстаннем абсалютнай метафары і сінтэтасеміі, якія правакуюць неадназначнае ўспрыняцце тых ці іншых вобразаў. Яшчэ адна вызначальная рыса стылю Тракля –…

Дзевяць прычынаў не любіць беларускую літаратуру

Маргарыта Аляшкевіч

Дзевяць прычынаў не любіць беларускую літаратуру

Беларуская літаратура ўяўляецца наборам стэрэатыпаў. Мерылася высветліць, адкуль бяруцца стэрэатыпы й як іх пазбавіцца — як той казаў, смачны жабе гарэх, ды зубоў Бог не даў. Таму проста лічу да дзевяці...

252