№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Стыян Холе: "Як шмат агульнага ў тэатра і кніжкі з карцінкамі!"

23 кастрычніка 2018

Ад перакладчыцы

У 2013 годзе я была ў пісьменніцкай рэзідэнцыі ў Вісбю на шведскім востраве Готланд. У невялікай кнігарні я заўважыла дзіўную кнігу з насупленым бялявым хлопчыкам на вокладцы. А раскрыўшы выданне, я яшчэ больш здзівілася бабулям па плечы ў траве ці на скейтбордзе, рэнтгенаўскім здымкам з мятлікамі і ціхай меланхоліі, якую выпраменьвала гэтая маляваная гісторыя, створаная фантазіяй і майстэрствам Стыяна Холе. Натуральна, кніга была ў шведскім перакладзе, і, акрамя назвы, я не зразумела ў ёй амаль нічога. Але, зачараваная, я купіла яе.

У 2016 годзе часопіс “ПрайдзіСвет” актыўна рыхтаваў нумар “Нарвежскі вецер”. Калі Крысціян К’ельструп, рэдактар і ўкладальнік нумару з нарвежскага боку, прыехаў у Беларусь на прэзентацыю, то прывёз на маю просьбу арыгінальнае выданне з подпісам аўтара. Калі ж праз пару месяцаў мы з Альгердам Бахарэвічам паехалі з прэзентацыяй нумару ў Осла, то дзякуючы таму ж Крысціяну трапілі да Стыяна Холе ў госці, дзе пілі гарбату з імберцавым печывам і гаварылі пра літаратуру ды Беларусь. Вярнуўшыся, я пачала вучыць нарвежскую мову і нарэшце прачытала гэтую кнігу, а заадно і пераклала, каб беларускія дзеці і дарослыя таксама яе прачыталі.

Напярэдадні выхаду кнігі па-беларуску ў выдавецтве “Янушкевіч” мы крыху пагаварылі з аўтарам пра гісторыю з’яўлення хлопчыка Гармана, пра тое, чаму кніжкі нагадваюць тэатральныя падмосткі, і як Стыян Холе ўяўляе сабе Беларусь. 

Ю.Ц.: Чым цябе так прыцягвае праца па стварэнні дзіцячых кніг? З чаго ўсё пачалося? Ты заўжды марыў зрабіцца дзіцячым пісьменнікам?



С.Х.:
Найперш я вельмі радуюся і ганаруся, што “Лета Гармана” перакладзенае і будзе надрукаванае ў Беларусі. Дзякуй вялікі за тваю дапамогу!

Калі я быў маленькі, то ніколі не планаваў зрабіцца пісьменнікам ці ствараць карцінкі. Але я заўжды любіў кнігі і мастацтва. Тое, што я бачыў і чытаў, часта натхняла мяне выразаць і складаць калажы, а таксама збіраць словы і сказы. Пазней, калі я быў студэнтам мастацкай школы, я пачаў рабіць кніжныя вокладкі для многіх аўтараў, чым дагэтуль і займаюся. А калі нарадзіўся наш з жонкаю першы сын, мне ў галаву прыйшла ідэя зрабіць уласную кнігу з карцінкамі.


— Галоўны герой “Лета Гармана” нечым моцна нагадвае цябе. Наколькі гэта аўтабіяграфічная кніга? Ты сам баяўся ісці ў школу?

— Так, ён нагадвае мяне ў дзяцінстве. Але ўсё ж ён не я. У Гармана ўласнае жыццё! Гісторыя прыйшла да мяне ў нашым садзе аднойчы летнім надвячоркам, калі я заўважыў у вачах майго старэйшага сына бляск, так знаёмы мне з уласнага дзяцінства. Я пабачыў, што яму страшна ісці ў школу. А тады я паспрабаваў успомніць, як выглядаў свет вачыма шасцігадовага хлопчыка. З гэтага пачалася кніга. Я не ведаў, дзе яна скончыцца, але з той секунды зразумеў: гэта нешта, што я мушу даследаваць. Пазней я ўсвядоміў, што атмасфера і адчуванні, звязаныя з месцам — наш скандынаўскі пейзаж, змены колераў і сезонаў, у якіх я жыву, — таксама паўплывалі на гэтую кнігу.



— У кнізе шмат расказваецца пра пажылых цётачак, якія прыехалі ў госці. Якую ролю ў выхаванні дзяцей у Нарвегіі выконваюць бабулі і дзядулі?

— Мне падаецца, гэта залежыць ад таго, у якім рэгіёне Нарвегіі ты жывеш. Думаю, я ўставіў іх у сваю гісторыю, каб стварыць напружанне і паглядзець, што можа з гэтага атрымацца. Як і Гарман, старыя цётачкі таксама знаходзяцца на раздарожжы свайго жыцця, калі нешта мусіць скончыцца, а нешта новае, невядомае, — пачацца.

— Як ты наогул працуеш над сваімі дзіцячымі кнігамі? Першай нараджаецца гісторыя або кніга пачынаецца з нейкага візуальнага вобразу?

— Звычайна ў мяне ёсць толькі пачатковы пункт, калі я бяруся гуляць з новай гісторыяй. Гэта ўсё, што ў мяне ёсць, астатняе — дзіўная вандроўка, якая робіць мяне часам датклівым і засмучаным, а часам яна прыемная і напаўняе радасцю. Як правіла, пачатак — гэта нейкая сцэна, што чымсьці прыцягнула маю ўвагу, я стараюся быць уважлівым, выкарыстоўваць усе свае пачуцці і рабіць хуткія накіды ці фотаздымкі на мабільны тэлефон. Я спрабую нешта запомніць і прынесці гэта дахаты. Часам, калі я пільны, штосьці новае і цікавае можа вырасці з гэтых кавалачкаў. Табе знаёмае гэтае пачуццё? Я ведаю, што ў цябе вострае і чуйнае вока фатографа. Я бачыў твае цудоўныя здымкі штодзённага жыцця. Ведаеш, такія карцінкі ажыўляюць успаміны і нараджаюць пытанні ў маёй галаве.

Дзякуй, Стыян, за такія словы! Але наступнае маё пытанне пра твой галоўны мастацкі прыём — мантаж. Чым ён так цябе прыцягвае? Ці бачыш ты ў гэтым нейкую філасофію?

— Тэхніка мантажу моцна зацікавіла мяне, калі я быў студэнтам Нацыянальнай школы мастацтва і дызайну ў Осла. Сваю дыпломную працу я пісаў пра Джона Хартфілда (Гельмута Херцфілда), які ствараў дальнабачныя палітычныя калажы ў 1920 — 1930-х гг. У той самы час, калі я вывучаў ягоныя творы, пачалася лічбавая рэвалюцыя, і я зразумеў, што ў мяне ёсць новыя і карысныя інструменты для працы з калажамі і мантажом.

Таму мае ілюстрацыі зробленыя як цэльныя, бясшоўныя, шматслойныя лічбавыя мантажы ў Photoshop. Я збіраю тэкстуры, лічбавыя фотаздымкі, сканы, запіскі і накіды, і затым у Photoshop мяняю іх месцамі, памяншаю і павялічваю, разварочваю ў розныя бакі, пакуль не здарыцца нешта цікавае. Лічбавыя інструменты выдатна пасуюць для такой працы. Гэты працэс займае шмат часу, але ўсе тыя гадзіны поўняць мяне лёгкасцю і шчасцем. Я люблю гуляцца і даследаваць, калі састаўляю і перастаўляю элементы. Я забываюся пра сябе, пра час і пра тое, што адбываецца наўкола, калі працую з выявамі.

Я калекцыянер кавалкаў і шматкоў, якія рухаю па коле і спрабую звесці разам. Як у тэатры, у мяне вялізны склад рэквізіту. Дарэчы, ты заўважала, як шмат агульнага ў тэатра і кніжкі з карцінкамі?

На дадзены момант ты аўтар шасці ўласных кніг (тры з іх — пра Гармана), яшчэ для трох кніг ты рабіў ілюстрацыі. Чаму цябе навучыла гэтая праца? Ці не падобна гэта да падарожжа, што ўвесь час цябе развівае?

— Так, стварэнне кожнай кнігі — гэта падарожжа. Я іду за тым, што хачу даследаваць і пра што хачу дазнацца больш. Ведаеш, расказванне гісторый — гэта спроба скараціць адлегласць. Паміж мною, і тэкстам, і карцінкамі — але таксама паміж гісторыяй і чытачом.

Ці працуеш ты цяпер над нейкім новым кніжным праектам?

— Так, я працую над новай кнігай. Збіраю абрыўкі, сцэны, сказы, спрабую сабраць іх разам у пэўным парадку.

Мне падабаецца гэтая частка працэсу, калі дэдлайн яшчэ далёка і ўсё яшчэ магчыма! Ведаеш, расказванне гісторый таксама можна прадставіць як прыняцце мноства паэтычных і лагічных рашэнняў.

Да таго ж апавяданне гісторый звязанае з абвастрэннем пачуццяў, цярплівасцю і трываласцю.



Ты хацеў бы калі-небудзь прыехаць у Беларусь? Якой ты сабе ўяўляеш гэтую краіну?

— Так, я хацеў бы наведаць Беларусь і больш даведацца пра гэтую краіну і яе людзей. Мушу сказаць, што мае веды пра яе вельмі неглыбокія. Калі я заплюшчваю вочы і думаю пра Беларусь, я ўяўляю краіну без берагавой лініі, але з вялізнымі лясамі, дзе растуць хвоі і бярозы, а таксама з лугамі, дзе жывуць птушкі і жывёлы. Што яшчэ? Хм, я ведаю, што Мінск быў амаль разбураны падчас Другой сусветнай вайны, а сёння гэта вялікі і сучасны горад. Здаецца, цудоўны мастак Марк Шагал нарадзіўся ў Беларусі. Я думаю, вашая краіна — палітычны партнёр Расіі.

Калі ласка, прабач мне, я нічога больш не ведаю пра тваю радзіму!

Illustrations © Stian Hole.

Чытайце таксама

Палац барацьбы

Альгерд Бахарэвіч

Палац барацьбы

Як беларусы ў 1928 годзе гей-шлюбам палохалі

Уладзіслаў Гарбацкі

Як беларусы ў 1928 годзе гей-шлюбам палохалі

Дзевяноста гадоў таму — 4 ліпеня 1928 года — у віленскай газеце «Сцяг Працы», якую выдавалі беларускія левыя, было надрукавана апавяданне «Дзіўнае вяселле» пад псеўданімам П. Асака. Пад гэтым псеўданімам…

Міфапрастора паэзіі Г. Тракля

Наталля Ламека

Міфапрастора паэзіі Г. Тракля

Герметычнасць яго лірыкі абумоўленая шырокім выкарыстаннем абсалютнай метафары і сінтэтасеміі, якія правакуюць неадназначнае ўспрыняцце тых ці іншых вобразаў. Яшчэ адна вызначальная рыса стылю Тракля –…

Дзевяць прычынаў не любіць беларускую літаратуру

Маргарыта Аляшкевіч

Дзевяць прычынаў не любіць беларускую літаратуру

Беларуская літаратура ўяўляецца наборам стэрэатыпаў. Мерылася высветліць, адкуль бяруцца стэрэатыпы й як іх пазбавіцца — як той казаў, смачны жабе гарэх, ды зубоў Бог не даў. Таму проста лічу да дзевяці...

475