№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Арнольд Макмілін: "Перакладаць беларускіх аўтараў — няўдзячная праца"

15 снежня 2011

Арнольд Макмілін:
— Арнольд, якія творы беларускай літаратуры Вы можаце параіць з пазнакай “сусветны ўзровень”?

— Без аніякіх сумневаў гэта “Мёртвым нe баліць” і “Сотнікаў” Васіля Быкава. Так, як ён раскрывае тэмы маралі і слабасці, не ўмее рабіць ніхто. “Хрыстос прызямліўся ў Гародні” Уладзіміра Караткевіча — геніяльны твор. З сучасных я б адзначыў Уладзіміра Арлова, Алeся Разанава і Андрэя Хадановіча. Вельмі добрая літаратура.

— За савецкім часам у беларускай літаратуры было даволі шмат гучных імёнаў: Васіль Быкаў, Уладзімір Караткевіч. Ёсць меркаванне, што цяпер “якасць” беларускай літаратуры моцна знізілася. Ці згодны Вы з гэтым?

— Я б так не сказаў. Караткевіч і Быкаў былі зусім нядаўна: можна сказаць, што яны пакуль яшчэ ёсць сучаснай беларускай літаратурай. І цяпер, пасля распаду Савецкага Саюза, у вас з'явілася шмат новых цікавых пісьменнікаў, таленавітых, якіх я з задавальненнем чытаю. Сяргей Балахонаў, напрыклад. Ці Альгерд Бахарэвіч. Вельмі добры пісьменнік. Але як ні дзіўна, Бахарэвіча больш ведаюць у Нямеччыне, чым у Беларусі. Андрэя Федарэнку я паважаю, ён піша гісторыю — але ў сучасным духу.

У паэзіі лёгка знайсці моцных аўтараў: Барадулін, напрыклад, Бураўкін — вельмі добрыя паэты. Ёсць таксама шмат добрых маладых паэтак — напрыклад, мая любімая Вальжына Морт, Віка Трэнас. І найлепшая — Вольга Гапеева. Яна прыгожая і вельмі разумная, унікальны чалавек. Ёсць і іншыя. Таму я б хаваць вашую літаратуру не стаў. Упэўнены, што вось-вось з’явяцца і іншыя, вельмі моцныя пісьменнікі.

— Як Вы лічыце, каго з беларускіх пісьменнікаў трэба перакладаць для “вонкавага” свету?

— Таго ж самага Быкава. Свет пра яго амаль нічога не ведае — не ў апошнюю чаргу праз кепскія пераклады. Тыя, што ёсць, зробленыя абы-як: “У лесе ў партызан скончыліся алоўкі...” — у літаральным пeракладзе на ангельскую гэта ідыятызм! Хоць “Сотнікава”, напрыклад, добра пераклалі. Быкаў у добрым перакладзе будзе вельмі цікавы. З сучасных твораў я б пераклаў апошні раман Бахарэвіча і яго апавяданні. Але вы зразумейце: перакладаць беларускіх аўтараў — няўдзячная праца. Вельмі цяжка знайсці выдавецтва, якое пагодзіцца на гэта. Бо выдавецкі бізнэс — гэта ў першую чаргу бізнэс. Таму растлумачыць камусьці ў Англіі, што трэба друкаваць не Гары Потэра, а Быкава, бывае вельмі складана, хоць трэба сказаць, што няма дэфіцыту сапраўды добрых ангельскіх і амерыканскіх кніг.

Дарэчы, вам гатовыя дапамагаць немцы. У Нямеччыне наогул шмат перакладаў замежнай літаратуры, уключаючы бeларускую. Гэта так званае “пачуццё віны” — можа быць, аналагічна сітуацыі ў Англіі, дзe шмат перакладаюць пісьменнікаў з былых калоній. Калі разглядаць літаратуру як бізнэс, я б на вашым месцы арыентаваўся на нямецкі рынак. Просты прыклад: у Англіі шмат літаратурных прэмій. І іх, асабліва гадоў дзесяць таму, увесь час атрымлівалі людзі, што пішуць пра Індыю і Пакістан. Ёсць пэўныя трэнды, таму для беларусаў рынак Нямеччыны відавочна перспектыўнейшы.

З чаго мы пачыналі? З перакладаў? Вашая паэзія наогул не перакладаецца, бо перакладчык сам мусіць быць паэтам. Напрыклад, вылучылі Барадуліна на Нобелеўскую прэмію. Я атрымаў ад камітэта ліст з пытаннем: “Як Вы ацэньваеце яго творчасць?” Вядома, я лічу яго геніем. Але яго перакладаў на ангельскую амаль няма. Тыя, што ёсць, вельмі прымітыўныя. Сам, натуральна, чытаю Барадуліна ў арыгінале, але гэта нe дапамагло нарвeжскаму камітэту. Вершы наогул цяжка перакладаць. Лазінскі перакладаў Шэкспіра літаральна — атрымалася дакладна, але паныла. А ў перакладах Пастарнака гэта новы твор. Пераклады Бродскага на ангельскую бліскучыя: ён геній, і яго перакладалі сапраўдныя таленты. Плюс да ўсяго Рыгор Барадулін, напрыклад, лічыцца недасяжным для замежнікаў, таму мала шанцаў рабіць зразумелыя пераклады...

— Выяўляецца, што адразу пасля напісання твора беларускі пісьменнік мусіць заказваць і аплачваць пераклад?

— Я гэтага не казаў. Але ў мяне часта пытаюцца, як зрабіцца вядомым. Адказ: толькі праз пераклады. Быкаў зрабіўся вядомым праз свае пераклады на рускую мову. Еўропе цікава чытаць пра беларусаў: вось Разанаў цяпер вылучаецца за мяжой, яго пачынаюць пазнаваць, асабліва ў Нямеччыне. Сама Беларусь цікавая свету нe заўжды з добрых нагодаў. Вы самі пра бeларускую літаратуру мала пішаце: беларускі брэнд — пісаць за грошы рускія раманы. Быць літаратурнымі неграмі. А навошта? Лепш бы на сваёй мове пісалі.

Але я не ведаю, што трэба пісаць беларусам, каб стаць вядомымі. Не ведаю... Вазьміце, халера з ім, “Гары Потэра”: 178 выдавецтваў адмовілі аўтару. І нарэшце нейкае адно прыняло — і сарвала банк. Таму выдавецкі бізнэс, вядома, бізнэс — але яшчэ і шанцаванне.

— Дык можа, беларусам адразу пісаць раманы на ангельскай?

— Напрамілы бог, не трэба. Пішыце лепш на беларускай. Бо літаратура — гэта ў першую чаргу мова. Вядома, у свеце былі выпадкі, калі пісьменнікі пісалі не на “сваіх” мовах: вельмі часта так робяць нарвежцы, якія пішуць па-ангельску. Нідэрландцы часта — на нямецкай ці ангельскай. Але разлічваць на поспех толькі праз ангельскую мову — глупства, добрую літаратуру заўсёды рана ці позна перакладуць — хоць бы на рускую мову. Таму пішыце добрую літаратуру на роднай мове.

— Ці існуе, да прыкладу, ірландская літаратура? І ці можна становішча беларускай літаратуры параўнаць са становішчам ірландскай?

— Нeкаторыя з найлепшых пісьменнікаў Англіі — ірландцы і шатландцы. Але яны лічацца англа-ірландскімі пісьменнікамі. Наколькі я ведаю, на сённяшні дзень мала літаратуры пішацца або нават застаецца на мясцовай ірландскай мове, якая, дарэчы, ніколі нe была такой моцнай, як бeларуская. Баюся, калі вашая літаратура стане расійскай, гэта будзе трагедыяй.

— Класічнае пытанне ад часоў з’яўлення кіно: а ці патрэбная сучаснаму свету класічная літаратура? Можа, час пераключацца на блогі і канчаткова “пайсці” ў інтэрнэт?

— Калі такі час прыйшоў, я гатовы засіліцца. Мабыць, я састарэў. Але займацца блогінгам зусім не хочацца. І як паказвае досвед, інтэрнэт — адно, літаратура — зусім іншае. Таму класічная літаратура можа быць спакойная: яе яшчэ рана хаваць. Сам я ў інтэрнэце чытаю Камунікат, знаёмлюся з беларускімі пісьменнікамі. І адсочваю вынікі футбольных матчаў: я наогул перакананы, што інтэрнэт карысны мнe галоўным чынам, каб даведвацца пра вынікі футбольных матчаў і атрымліваць (хоць нe заўжды дакладную) інфармацыю.

— У Лондане шмат беларускіх кніг?

— Беларускія кнігі ёсць у 3-4 бібліятэках Лондана. Часта я аддаю свае лішнія кнігі ва ўніверсітэцкую бібліятэку. Актыўна заказвае бeларускія кнігі Брытанская бібліятэка: беларусы прыязджаюць у Лондан, ім цікава пачытаць. Таму беларус у ангельскай сталіцы без літаратуры не застанецца, выбар ёсць. І я аддаю перавагу вывучэнню беларускай літаратуры менавіта ў Лондане. Там мне жыць прасцей. Я часта прыязджаў і прыязджаю ў Беларусь — мне вельмі падабаецца вашая краіна. Але жыць тут мнe было б няпроста.

— У кожнай літаратуры ёсць пэўная ідэя. Паэзія прыгнечаных, развагі пра вялікую рускую душу — і далей па спісе. Якая ідэя ў беларускай літаратуры?

— Не магу сказаць. Вельмі шырокая. Гісторыя (старажытная і ХХ стагоддзя) займае ў вашай літаратуры вялікае месца, і гэта не дзівіць, калі мець наўвеце спробы нe толькі рускіх, але і нeкаторых бeларусаў скажаць і прымяншаць значэнне бeларускай гісторыі і традыцый. Шмат таксама напісана пра вашую талерантнасць: нават пачынаючы з анекдотаў пра цвік, украінца, беларуса і рускага. Але ў гэтым ёсць і добрае: калі кепска пішаш пра рускую літаратуру, рускія злуюцца. А беларусы маўчаць. Наогул, вы заўважна адрозніваецеся ад рускіх. Больш ветлівыя, сціплыя. Добрыя. Гэтыя якасці мнe асабіста вельмі падабаюцца, і яны часткова адлюстроўваюцца ў беларускай літаратуры.
паводле lit-bel.org

Чытайце таксама

У 2017 годзе Скарына выдаваў бы Біблію праз краўдфандынг: 5 фактаў да 500-годдзя ад кніжнай серыі "Амерыканка"

Адкрыты прыём заявак на прэмію Шэрмана

Прэмія Шэрмана ўручаецца за найлепшы пераклад мастацкай кнігі на беларускую мову. Пераможца атрымае чэк на суму, эквівалентную 2000 у.а. Падаць заяўку можна да 10 ліпеня.

Абвешчаны кароткі спіс Прэміі Шэрмана

Сёння, у Сусветны lзень перакладчыка, стаў вядомы кароткі спіс прэміі імя Карласа Шэрмана.

Кніжная серыя "Амерыканка" шукае чытачоў праз краўдфандынг: Кізі, Паланюк, Букоўскі і Этвуд па-беларуску

Падчас краўдфандынг-кампаніі “Лета з “Амерыканкай” на платформе ulej.by, перакладчыкі і выдаўцы спадзяюцца сабраць 30 тысячаў беларускіх рублёў на выпуск чатырох пілотных кніг серыі. У малым, кішэнным…

іншыя навіны
196