№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Але ўсё гэта так, і было яно так…

Ангельскія народныя казкі



Майстар і Вучань

(The Master and his Pupil)

 

Жыў аднойчы ў паўночным ангельскім графстве вельмі вучоны чалавек, які ведаў усе мовы на зямлі і ўсе загадкі свету. У яго была адна вялікая кніга ў чорнай вокладцы з цялячай скуры, з жалезнымі ражкамі і клямкамі, ланцугом прыкаваная да стала, а той быў намёртва прымацаваны да падлогі. І каб пачытаць гэтую кнігу, Майстар адмыкаў яе жалезным ключом, і ніхто, апрача яго, не мог яе разгарнуць, а ў ёй былі ўсе таямніцы свету духаў. Яна расказвала, колькі анёлаў у небе і хто з іх найважнейшы, як яны спяваюць хорам і што яшчэ робяць, а таксама як завуць кожнага вялікага і магутнага анёла. І яшчэ яна апавядала пра злых духаў: колькі іх, якую сілу яны маюць, чым займаюцца, як іх завуць, як іх выклікаць, які загад яны могуць выканаць і як іх прымусіць служыць.

 

У Майстра быў Вучань. Дурны хлопец, ён служыў вялікаму настаўніку, які ніколі не дазваляў яму не толькі зазірнуць у чорную кнігу, але нават увайсці ў ягоны пакой.

 

Аднойчы, калі Майстра не было дома, дапытлівы хлопец спехам зайшоў у кабінет, дзе Майстар трымаў свой цудоўны апарат, што пераўтвараў медзь у золата, а свінец у срэбра, і дзе стаяла люстэрка, у якім можна было ўбачыць усё, што адбываецца на свеце, і дзе была ракавінка, якую можна было прыкласці да вуха — і пачуць усё, што кажа любы чалавек, пра якога хоча даведацца Майстар. Дарэмна хлопец увіхаўся з тыглямі, каб ператварыць медзь і свінец у золата і срэбра, доўга і безвынікова ўглядаўся ён у люстэрка. Падымаліся клубы дыму, але ён не бачыў нічога, і ракавінка толькі шаргацела, але немагчыма было разабраць ні слова — толькі гук, з якім далёкае мора разбіваецца аб невядомы бераг.

 

— Я нічога не магу зрабіць, — сказаў ён, — бо не ведаю закляццяў, а яны схаваныя ў гэтай кнізе.

 

Ён азірнуўся вакол — і вось яно: кніга была незамкнутая, Майстар забыўся зачыніць яе. Хлопец кінуўся да кнігі і разгарнуў яе. Старонкі былі спісаныя чырвоным і чорным атрамантам, і хлопец амаль нічога не мог зразумець, але ён дакрануўся пальцам да радка і прачытаў яго па літарах.

 

Раптам у пакоі пацямнела, і дом задрыжаў. Удар грому пракаціўся па калідоры і старым пакоі, і перад хлопцам з’явілася жудасная-жудасная постаць, якая дыхала полымем, а вочы ў яе былі як два вогненныя шары. Гэта быў дэман Вельзевул, якога паклікаў юнак.

 

— Чакаю загаду, — сказаў ён голасам, што нагадваў гул жалеза, якое плавіцца ў печы.

 

Хлопец затрымцеў, і яго валасы сталі дыбарам.

 

— Чакаю загаду, або я цябе задушу.

 

Але хлопец не мог вымавіць ні слова. Тады злы дух падышоў да яго і ўзяў рукамі за горла. Ягоныя пальцы апякалі скуру.

 

— Чакаю загаду.

 

— Палі гэтыя кветкі, — закрычаў хлопец у роспачы, паказваючы на герань, што расла ў гаршчку на падлозе.

 

 Дух адразу ж знік з пакоя, але тут жа вярнуўся з бочкай вады за спінай і выліў усю ваду на кветку. Зноў і зноў ён сыходзіў і вяртаўся, паліваў і паліваў, пакуль вады ў пакоі не набралася да шчыкалатак.

 

— Досыць, досыць! — задыхаўся хлопец, але дэман не звяртаў на яго ўвагі. Хлопец не ведаў закляцця, якім можна адправіць яго назад, а той усё цягаў ваду.

 

Вада паднялася да каленяў, і яе набіралася ўсё больш і больш. Вось яна ўжо да пояса, а Вельзевул усё нясе поўныя бочкі. Вада ўжо даставала падпахі, і хлопец залез на стол. Тады вада дайшла да акна, разбілася аб шкло і закруцілася варонкай каля ягоных ног. Яна ўсё прыбывала, даходзячы ўжо да грудзей. Дарэмна ён крычаў і плакаў — злы дух не мог знікнуць сам, і калі б да сённяшняга дня ён усё ліў і ліў, то затапіў бы ўвесь Ёркшыр. Але Майстар успомніў у сваім падарожжы, што не замкнуў кнігу, і таму вярнуўся — акурат у той момант, калі вада булькатала ля падбароддзя Вучня, забег у пакой і прамовіў закляцце, якім вярнуў Вельзевула ў ягоны вогненны дом.

 

 

 

Містэр Воцат

(Mr. Vinegar)

 

Містэр і місіс Воцат жылі ў бутэльцы ад воцату. Дык вось, аднойчы, калі містэра Воцата не было дома і місіс Воцат — дужа клапатлівая гаспадыня — дбайна падмятала падлогу, няўдалы ўзмах мяцёлкі зрабіў дзінь-дзілінь усяму яе дому. У роспачы яна кінулася сустракаць мужа:

 

— О містэр Воцат, містэр Воцат, мы загінулі! Я разбурыла наш дом, увесь дашчэнту!

 

Тады містэр Воцат сказаў:

 

— Даражэнькая, давай паглядзім, што можна зрабіць. Ну вось, дзверы засталіся. Возьмем іх з сабой і пойдзем шукаць сваё шчасце.

 

Яны ішлі ўвесь дзень і на змярканні трапілі ў густы лес. Яны вельмі-вельмі стаміліся, і містэр Воцат сказаў:

 

— Любая мая, я залезу на дрэва, зацягну туды дзверы, а затым лезь ты.

 

Гэтак ён і зрабіў; яны зморана расцягнуліся на дзвярах і хутка заснулі. Апоўначы містэр Воцат прачнуўся, патурбаваны галасамі знізу, і з жахам зразумеў, што гэта банда злодзеяў сустрэлася, каб падзяліць накрадзенае.

 

— Вось, Джэк, — сказаў адзін, — трымай свае пяць фунтаў. Біл, гэта твае дзесяць, а вось тры фунты для цябе, Боб.

 

Містэр Воцат больш не мог слухаць: ён так моцна спужаўся, што трымцеў усё мацней і мацней, і ад гэтага дрыжання дзверы зваліліся на галаву хеўры. Злодзеі кінуліся прэч, але містэр Воцат не наважваўся выйсці са схованкі, пакуль добра не развіднела. Тады ён злез з дрэва і пайшоў па дзверы, каб зноў падняць іх наверх. І тут ён убачыў кучу залатых гіней.

 

— Хутчэй спускайся, місіс Воцат, — закрычаў ён, — злазь, я гавару! Як нам пашанцавала, як нам пашчасціла! Спускайся, кажу табе!

 

Місіс Воцат хуценька злезла і, убачыўшы грошы, радасна заскокала.

 

— Цяпер, мой дарагі, — пачала яна, — я скажу табе, што рабіць. У суседнім мястэчку праходзіць кірмаш, вазьмі гэтыя сорак гіней і купі карову. Я ўмею рабіць масла і сыр, ты зможаш прадаваць іх на рынку, і нам добра зажывецца.

 

Містэр Воцат радасна пагадзіўся, узяў грошы і сабраўся на кірмаш. Там ён хадзіў узад ды ўперад і ўрэшце заўважыў выдатную рудую малочную карову.

 

“О, — падумаў містэр Воцат, — калі б у мяне была гэтая цудоўная карова, я быў бы самым шчаслівым чалавекам на зямлі”.

 

Ён прапанаваў за яе сорак гіней, і гаспадар сказаў, што так і быць, пойдзе яму насустрач як сябру. І вось новы гаспадар каровы пачаў вадзіць яе туды-сюды, каб усе бачылі, якая яна ладная. Неўзабаве ён заўважыў мужчыну, які граў на валынцы — гу-та-та і гу-ля-ля. Вакол яго бегалі дзеці, і здавалася, грошы сыплюцца да яго з усіх бакоў.

 

“Ах, — падумаў містэр Воцат, — калі б у мяне быў гэты цудоўны інструмент, я быў бы самым шчаслівым чалавекам на зямлі”.

 

Падышоў ён да гэтага чалавека.

 

— Дружа, — кажа ён, — які ў цябе цудоўны інструмент! Ты, відаць, зарабляеш з ім шмат грошай.

 

— Чаму не, — адказаў мужчына, — я добра зарабляю, павер мне, і гэта цудоўны інструмент.

 

— О! — выгукнуў містэр Воцат. — Як бы я хацеў яго сабе!

 

— Ну, — сказаў чалавек, — я гатовы развітацца з валынкай. Аддам яе табе як сябру за гэтую рудую карову.

 

— Згода! — сказаў задаволены містэр Воцат.

 

І вось памяняў ён цудоўную рудую карову на валынку. Ён зноў хадзіў туды-сюды са сваёй пакупкай, але яму ніяк не ўдавалася зграць хоць якую мелодыю, і замест таго каб даваць яму грошы, хлопчыкі бегалі вакол і са смехам і кпінамі кідаліся ў яго граззю.

 

Бедны містэр Воцат — яго пальцы зусім змерзлі, і калі ён акурат выходзіў з мястэчка, то сустрэў чалавека ў выдатных цёплых пальчатках.

 

“Мае пальцы так змерзлі, — падумаў містэр Воцат. — Калі б у мяне былі такія цудоўныя пальчаткі, я быў бы самым шчаслівым чалавекам на зямлі”.

 

Ён падышоў да мужчыны і сказаў яму:

 

— Дружа, у цябе, гляджу, выдатныя пальчаткі.

 

— Ага, сапраўды, — азваўся чалавек, — і маім рукам надзвычай цёпла ў гэты халодны лістападаўскі дзень.

 

— Я хацеў бы купіць іх.

 

— А што ў цябе ёсць? — спытаў мужчына. — Як сябру магу аддаць табе іх за гэтую валынку.

 

— Згода! — выгукнуў містэр Воцат.

 

Ён надзеў пальчаткі і адчуў сябе зусім шчаслівым, хоць і стаміўся за дзень. Ужо зусім змораны, ён сустрэў чалавека з добрым тоўстым кіем у руцэ.

 

“О, — падумаў містэр Воцат, — калі б у мяне быў такі цудоўны кій, я быў бы самым шчаслівым чалавекам на зямлі”.

 

Ён сказаў чалавеку:

 

— Дружа, які ў цябе добры кій!

 

— Сапраўды, — адказаў мужчына, — я прайшоў з ім шмат міляў, і ён быў маім верным таварышам, але калі ён табе так спадабаўся, то я не супраць аддаць табе яго як сябру ўсяго за пару тваіх пальчатак.

 

Рукам містэра Воцата было так цёпла, а ягоныя ногі так стаміліся, што ён з радасцю згадзіўся на абмен. Калі ён падышоў да лесу, дзе яго чакала жонка, то пачуў папугая, які сядзеў на дрэве і звяртаўся да яго па імені:

 

— Містэр Воцат, ты ёлуп, боўдзіла і дурань. Ты пайшоў на кірмаш і патраціў усе грошы на карову. Незадаволены, ты памяняў яе на валынку, на якой не ўмееш граць і якая не каштавала і дзясятай часткі тых грошай. Ты ідыёт, ты… толькі ты атрымаў валынку, як памяняў яе на пальчаткі, а іх — на няшчасную дурацкую палку. І вось цяпер замест сарака гіней, каровы, валынкі і пальчатак у цябе не засталося нічога, апрача гэтай няшчаснай палкі, якую можна было выцягнуць з любой агароджы.

 

Тут птушка так зарагатала, што містэр Воцат ашалела шпурлянуў палку ў галаву папугаю, ды тая захрасла паміж галінамі дрэва. І ён вярнуўся да жонкі без грошай, без каровы, без валынкі, без пальчатак і нават без палкі. А жонка так яго адлупцавала, што ён потым ледзьве косткі пазбіраў.

 

 

Містэр Фокс

(Mr. Fox)

 

Лэдзі Мэры была маладая і прыгожая. У яе было два браты і безліч кавалераў. Але самым мужным і галантным сярод іх быў містэр Фокс, з якім яна пазнаёмілася, калі жыла ў бацькоўскім маёнтку. Ніхто нічога не ведаў пра містэра Фокса, аднак ён быў смелы і багаты, і сярод усіх сваіх прыхільнікаў лэдзі Мэры вылучала яго аднаго. Урэшце яны заручыліся і мусілі пажаніцца. Лэдзі Мэры спытала ў містэра Фокса, дзе яны будуць жыць, і той апісаў ёй свой замак, расказаў, дзе ён знаходзіцца, але, як ні дзіўна, не запрасіў да сябе ў госці ні яе, ні ейных братоў.

 

І вось аднойчы, напярэдадні вяселля, калі братоў не было дома, а містэр Фокс ад’ехаў на пару дзён па важных справах, лэдзі Мэры надумала наведаць замак містэра Фокса. Пасля доўгіх пошукаў яна ўрэшце трапіла туды: гэта быў прыгожы магутны замак, абнесены высокімі мурамі і глыбокім ровам. А калі яна падышла да брамы, то ўбачыла надпіс:

 

Ідзі смялей.

 

Брама была расчыненая, і яна ўвайшла ў двор, але там нікога не было. Тады яна падышла да дзвярэй і ўбачыла там наступны надпіс:

 

Ідзі смялей, глядзі пільней.

 

Яна ўвайшла ў дом, паднялася па шырокай лесвіцы і апынулася перад дзвярыма ў галерэю, дзе ўбачыла новы надпіс:

 

Ідзі смялей, глядзі пільней,

Але ад страху не шалей.

 

Лэдзі Мэры была адважнай дзяўчынай і адчыніла дзверы. І як вы думаеце, што яна ўбачыла? Там былі целы і шкілеты прыгожых маладых дзяўчат, перапэцканыя кроўю. Тады лэдзі Мэры падумала, што акурат час пакінуць гэтае жудаснае месца, зачыніла дзверы, прайшла праз галерэю і толькі паспела спусціцца па лесвіцы і апынуцца ў холе, як убачыла праз акно містэра Фокса, які цягнуў прыгожую маладую дзяўчыну ад брамы да дзвярэй. Лэдзі Мэры кінулася ўверх па лесвіцы і схавалася за бочкай — якраз у той момант, калі містэр Фокс увайшоў з няшчаснай дзяўчынай, якая, здавалася, была ўжо вельмі слабая. Ён быў зусім побач з лэдзі Мэры, але раптам заўважыў пярсцёнак з дыяментам, які ззяў на пальцы маладой ахвяры, і паспрабаваў зняць яго. Але той сядзеў моцна і ніяк не хацеў злазіць. Тады містэр Фокс вылаяўся, дастаў меч, замахнуўся і адсек дзяўчыне руку. Рука ўзляцела ўверх і ўпала на калені лэдзі Мэры, нібыта ў пакоі не было іншага месца куды падаць. Містэр Фокс пашукаў, куды падзелася рука, але не падумаў зазірнуць за бочку і пацягнуў маладую паненку далей, у Крывавы Пакой.

 

Пачуўшы, што ён ідзе праз галерэю, лэдзі Мэры выпаўзла за дзверы, выбегла з брамы і на злом галавы панеслася дадому.

 

А на наступны дзень мусіла быць вяселле лэдзі Мэры з містэрам Фоксам, і таму перад гэтым быў накрыты святочны стол. Містэр Фокс сеў насупраць лэдзі Мэры і паглядзеў на яе:

 

— Каханая, чаму вы такая бледная сёння?

 

— Я кепска спала ўначы, — адказала яна. — Мне сніўся кашмар.

 

— Кепскі сон — на добрае, — сказаў містэр Фокс. — Але раскажыце нам яго, я хачу, каб ваш чароўны голас запоўніў хвіліны, якія засталіся да шчаслівага моманту нашага шлюбу.

 

— Мне снілася, — пачала лэдзі Мэры, — што ўчора зранку я прыехала ў ваш палац, ён быў сярод лесу, акружаны высокімі мурамі і глыбокім ровам, а над брамай быў надпіс:

 

Ідзі смялей.

 

— Але гэта не так, не было яно так, — сказаў містэр Фокс.

 

— І калі я падышла да дзвярэй, там было напісана:

 

Ідзі смялей, глядзі пільней.

 

— Але гэта не так, не было яно так, — сказаў містэр Фокс.

 

— Тады я паднялася па лесвіцы, прайшла праз галерэю і ў канцы яе пабачыла дзверы, на якіх быў надпіс:

 

Ідзі смялей, глядзі пільней,

Але ад страху не шалей.

 

— Але гэта не так, не было яно так, — сказаў містэр Фокс.

 

— А тады… тады я адчыніла дзверы, і ў пакоі было шмат целаў і шкілетаў няшчасных мёртвых жанчын, перапэцканых кроўю.

 

— Але гэта не так, не было яно так. І дай Божа, каб тое не сталася так, — сказаў містэр Фокс.

 

— Потым мне снілася, што я кінулася ў галерэю, а калі спускалася па лесвіцы, то ўбачыла вас, містэр Фокс, як вы заходзіце ў дом і цягнеце за сабой няшчасную маладую паненку, багатую і прыгожую.

 

— Але гэта не так, не было яно так. І дай Божа, каб тое не сталася так, — сказаў містэр Фокс.

 

— Я пабегла долу, хуценька схавалася за бочкай, бо вы, містэр Фокс, увайшлі, цягнучы гэтую дзяўчыну за руку. І калі вы праходзілі міма мяне, містэр Фокс, я заўважыла, як вы спрабуеце зняць з пальца яе дыяментавы пярсцёнак, і калі ў вас не выйшла, містэр Фокс, мне прыснілася, што вы дасталі меч і адсеклі дзяўчыне руку, каб зняць яго.

 

— Але гэта не так, не было яно так. І дай Божа, каб тое не сталася так, — сказаў містэр Фокс і падняўся з месца, каб нешта яшчэ дадаць, але тут лэдзі Мэры закрычала:

 

 

— Але ўсё гэта так, і было яно так. Вось рука і пярсцёнак — злачынства знак, — узяла яна руку дзяўчыны з каленяў і працягнула містэру Фоксу.

Пераклад – Алена Пятровіч © 2012

Чытайце таксама

Стывен Крэйн

Стывен Крэйн

Амерыканскі празаік, паэт і журналіст, наватар

Багуслаў Радзівіл

Багуслаў Радзівіл

Арыстакрат, адзін з самых багатых магнатаў Вялікага Княства Літоўскага, вядомы грамадска-палітычны дзеяч

Леў Стахоўскі

Леў Стахоўскі

Нарадзіўся ў 1911 годзе ў сям’і Міколы Стахоўскага (1879–1948), грамадска-палітычнага дзеяча і лекара

Оскар Ўайлд

Оскар Ўайлд

Оскар Фінгал О’Флаэрці Ўілс Ўайлд — брытанска-ірландскі паэт, празаік, драматург, эсэіст, адзін з самых вядомых пісьменнікаў позневіктарыянскага перыяду, яркая знакамітасць свайго часу

898