№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Тэадор Крамер

У лёсавым краі

Вершы

У лёсавым краі

(Im Lößland)

 

Пад лістотай — камлі, пад палеткамі — грунт,

пад карэннем — парода і змрок.

Хіліць вецер кустоўе асенняй парой,

канюшыннае ржышча гніе пад гарой

і адвечнасці чуецца крок.

 

Стромкі кожны абрыў і глыбокі — ручай,

і зялёныя плямы наўзбоч.

І зямное нутро тут імкне дагары,

і ўзвышаюцца скалы, нібы ў гушчары

прараслі яны ў гэтую ноч.

 

Скамянелых малюскаў выносіць пад плуг

гэты мергельны, лёсавы край.

Пад хмызамі яловыя прэюць камлі,

вінаград узбягае па стромкай раллі,

і птушыны разносіцца грай.

 

пераклад з нямецкайГанна Янкута

 

 

 

Шчодрае лета

(Der reiche Sommer)

 

Двое з джутавай фабрыкі выбеглі ўдзень,

на гарачы прылеглі пясок,

асвятляў іх галовы пякучы прамень,

і свабодна вісеў паясок.

Толькі пыл у іх горлах стаяў, як камяк,

ён у лёгкіх трывала захрас,

і на вуснах крыві саладжавае смак

адчуваўся пад сонцам не раз.

 

І ў малочнік свой хлеб апускалі яны,

каб суняць у грудзях калаццё,

і да восені хрыплай выгоды адны

абяцала цяпло і жыццё.

Пахла мёдам п’янкім, і аблазіў загар,

і паветра было як з агню.

Пра далёкі свой дом, пра найлепшую з мар

гаварылі яны ўпершыню.

 

І квітнела ў іх словах штодня прыгажосць,

што дзівосна дарыла святло,

і чырвоных бягоній цвіло яшчэ досць,

і жыццё каляровым было.

Шчодрым быў цэлы свет: і пякучы прамень,

і пясок, і зялёны адхон.

Двое з джутавай фабрыкі выбеглі ўдзень

пад дакучлівы спеў верацён.

 

пераклад з нямецкайГанна Янкута

 

 

 

Яшчэ нічога не зрабілі мне...

(Die Wahrheit ist, man hat mir nichts getan...)

 

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

З газетамі даўно я не сябрую,

і маці з дому не вядуць старую.

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

Я з мясніком сваруся аб цане,

калі плачу, ён дзякуе нясмела.

Адно з чаго жыву, незразумела.

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

Лаўлю трамвай, і вуліца ў акне,

дзе, як раней, хаджу неасцярожна,

не ведаючы, нельга так ці можна...

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

Цяпер ніхто мяне не адамкне.

Зачыненыя іншыя краіны.

Я задыхнуцца тут даўно павінны.

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

13 ліпеня 1938

 

пераклад з нямецкайГанна Янкута

 

 

 

Будзе марна стукацца малочнік...

(Morgen wird umsonst der Milchmann klopfen...)

 

Заўтра ўранні зазірне малочнік

грошы ўзяць — і сыдзе ён ні з чым.

Будзе марна стукацца малочнік,

заўтра знойдзе ганак ён пустым.

 

Заўтра ўдзень карчмар віно з Шапрона

ўбачыць некранутым на акне,

і напоўніць ён бакал зялёны —

іншае віно падасць не мне.

 

Заўтра ўночы гляне кот праз шыбу,

ўзлезшы на карніз каторы раз,

заўтра ўночы гляне кот праз шыбу

і знутры ўдыхне салодкі газ.

 

пераклад з нямецкайКацярына Маціеўская

 

 

 

Рэквіем аднаму фашысту

(Requiem für einen Faschisten)

 

                              Памяці Ёзэфа Вайнхебера*

 

Ты быў найлепшы з іх — і ты загінуў,

і вусціш абуджае смерць твая.

Абодва мы схадзілі ўсцяж краіну,

ты радаваўся небу так, як я.

Я ведаю, што быў табе далёкі

сэнс іхных словаў — як і іх выццё

і пустазвонства гэтага вытокі, —

што больш за ўсё ты шанаваў жыццё.

 

Марш у нікуды. Ты нічый, ніякі

на шляху да нябыту й пустаты...

Ты ж не пайшоў бы, каб пазнаў іх знакі?..

Вось дзень суда настаў, і мёртвы ты.

Я, сябра, сам цябе забіў бы, можа:

цярпенне ў нас, да жалю, не ў цане,

каб іншых ратаваць ад бездарожжа.

Віна за смерць тваю ляжыць на мне.

 

Успамінаю пра цябе я сёння,

запісваючы гэтыя радкі...

Пяе цвыркун, гусцее шлейф сутоння,

плыве ў акно чаромхі пах п’янкі.

Нам нельга забываць ні тога бою,

ані здабыткаў нашых, ані страт.

Ў імя жыцця, любімага табою,

я плачу па табе, мой бедны брат.

 

пераклад з нямецкайКацярына Маціеўская

_________________________________

 

Каментар

 

Ёзэф Вайнхебер (1892—1945) — аўстрыйскі паэт і празаік. У 1931—1933 і з 1944 г. быў сябрам Нацысцкай партыі. Скончыў жыццё самагубствам 8 красавіка 1945, пасля ўваходу ў Аўстрыю савецкіх войскаў. Неўзабаве пасля ягонай смерці свае паэтычныя рэквіемы, прысвечаныя яму, напісалі двое этнічных габрэяў — найбуйнейшы нямецкамоўны паэт Румыніі Альфрэд Маргул-Шпэрбер (“Зорка ў віне”) і Тэадор Крамер (“Рэквіем аднаму фашысту”). Выступаючы аднойчы з прамовай, Вайнхебер заўважыў, што “лепш за ўсё цяпер па-нямецку піша ўсходнееўрапейскі габрэй Маргул-Шпэрбер”. Магчыма, дзякуючы і гэтаму таксама паэта не кранулі да канца вайны. Вайнхебер уважаецца за аднаго з найбуйнейшых аўстрыйскіх лірыкаў ХХ ст. Сярод яго ўважлівых чытачоў і прыхільнікаў, апроч названых паэтаў, можна згадаць Ўістана Х’ю Одэна, які таксама прысвяціў яму верш.

 

Упершыню надрукавана ў часопісе “ARCHE” “Аўстрыя: Ад імперыі да нацыі”, №9 (108), 2011.

Пераклад з нямецкай – Ганна Янкута, Кацярына Маціеўская © 2011

Чытайце таксама

Марыя Французская

Марыя Французская

Марыя Французская – паэтка, якая, як мяркуецца, нарадзілася ў Францыі ў канцы ХІІ ст

Таццяна Заміроўская

Таццяна Заміроўская

Пісьменніца, журналістка, музычны крытык. Піша страшныя казкі і добрыя апавяданні

Эмі Лоўэл

Эмі Лоўэл

Амерыканская паэтка, літаратурны крытык, выдавец

Рыхард Дэмэль

Рыхард Дэмэль

Нямецкі паэт-імпрэсіяніст, ягоны валадар і бог – толькі ва ўласным “Я”

420