№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Фэрнанду Пэсоа

Партугальскае мора

Вершы



Сваю радзіму, якою ён называў партугальскую мову, Фэрнанду Пэсоа прыдбаў у 17 гадоў, калі пераехаў з Паўднёвай Афрыкі, дзе жыў з пяцігадовага ўзросту, у Партугалію. Да гэтага ён пісаў вершы па-ангельску. У 1918 годзе у Пэсоа выйшаў англамоўны зборнік “35 санэтаў”. Прапануем вашай увазе пераклады твораў Фэрнанду Пэсоа з абедзвюх моваў, на якіх пісаў паэт.

Аўтапсіхаграфія

(Autopsicografia)

Паэт не шчыры ніколі,
Хоць праўда ў кожным сугуччы
Баліць прыдуманым болем,
Калі сапраўды балюча.

А потым яго чытач
Не двум гэтым болям, а трэцяму
Дасць веры й даверыць свой плач,
Хоць не павінна балець яму.

Так круціцца па-вар’яцку
І плача слязой чужой
Катрынка, машынка, цацка,
Што людзі завуць душой.

пераклад з партугальскай — Андрэй Хадановіч

Партугальскае мора

(Mar Português)

О салёнае мора, наш вечны палон!
Соль твая — партугальскія слёзы здавён.
Плачуць маці — скараюць сыны далягляд,
Плачуць дзеці — не вернуцца бацькі назад,
І нявесты — бо спяць у прадоннях марскіх
Заваёўнікі мора — каханыя іх.

Сэнс у гэтых ахвярах тады толькі ёсць,
Калі ў душах — прастораў марскіх прыгажосць.
Толькі той, хто мінае апошні парог,
Боль спазнаўшы найгоршы, яго перамог.
Хай знаходзім у моры мы вечны спакой —
Ды нябёсы люструюцца ў хвалі марской.

пераклад з партугальскай — Ганна Янкута

Малітва

(Prece)

Ўладару, вось і робіцца нічым
Душа... А быў жа шторм — бязмежны, вольны...
Вакол варожай цішы стылы дым,
Сусветны акіян і жаль няўтольны.

Але агонь жыцця, што на вятрах
Палаў, не згас, і наш канец — сумнеўны.
Яго схаваў нябыту мёртвы прах,
Развеяць прах спашлі нам брыз павеўны.

Дай бураў, а пакоры — не пакінь:
Спакой для нас ёсць самай горкай чашай,
І гэтым разам мора далячынь —
Любога мора — вечна будзе нашай.

пераклад з партугальскай — Кацярына Маціеўская

Хто стукае ў цішы...

(Quem bate à minha porta...)

Хто стукае ў цішы
У дзверы майго дому?
Пра смерць мае душы
Хіба яму вядома?

Уведаў ён хіба,
Што ноч мая настала,
Што марнасць — барацьба,
І я завяз трывала,

Што я не чую стук?
Навошта ж грукат гэты —
Абсурдны, скрушны гук
Да заканчэння свету?

пераклад з партугальскай — Ганна Янкута

З кнігі “35 санэтаў”

(35 sonnets)

І

У словах, кнігах, дзеях нас няма.
Бясконцасцю аддзеленыя мы
Ад сутнасці сапраўднай — і дарма
Спрабуем перайсці парог нямы.

Нам не перасяліць у думку дух,
Неіснаванню формы не здабыць,
Для нас таемны ўласных душаў рух
І невядома нам, што значыць — быць.

Самападман, сафізмы, гульні слоў
Да іншага не набліжаюць нас.
Спрабуе кволы розум зноў і зноў
Спазнаць — і адступае кожны раз.

Дух на хвіліну ўспыхвае адну.
Мы — сны пра нас, мы — сон чужога сну.

пераклад з ангельскай — Кацярына Маціеўская


ІІ

Калі ўсё тое, што навокал нас, —
Скажэнне, зроку хібнага падман,
То незямное вока бачыць праз
Відочны свет — заценены экран.

Не адшукае ісціны пагляд,
Бо бачнасць — відавочная мана,
І свет, які на свой спазнаем лад, —
Відзеж, што нас, сляпых, пераканаў.

Як нам жыццё асэнсаваць? Ніяк.
Усё — абсурд, знаёмы да пары,
Ці штось яшчэ, высокіх мэтаў знак,
Даўно забытых намі. Унутры —

Суцэльны боль жыцця: жыве ўваччу
Нянавісць да таго, што я хачу.

пераклад з ангельскай — Ганна Янкута


III

Падумаўшы, што мой найгоршы верш,
Дух перажыўшы, Забыцця міне,
Што існасці шукацьме хтось найперш
У спісаных старонках, не ўва мне,

Прытрызніўшы, што прышлы пілігрым
Маім быццём захоплены, хаця
Душа памерлая гаворыць з ім
Несупадзеннем сутнасці й быцця,

Я лютасцю палаю да ўсяго,
Што робіць свет такім, якім ён ёсць;
У гэтым — вусцішнасць жыцця майго,
Начных хімераў роспачная млосць.

І словы, што ратуюць да пары,
Бязмежнасць гневу спальвае ўнутры.

пераклад з ангельскай — Кацярына Маціеўская


IV

Я не магу ўявіць, што тло, распад
І смерць табой валодаюць, аднак
Ты — толькі ў думках; шмат гадоў назад
Так сталася, так ёсць і будзе так.

Я ў сэрцы вобраз твой ствараў наноў —
І тым тваю захоўваў прыгажосць;
Вучыла памяць: за мяжою сноў
Тваё бяссмерце — толькі ў ім ты ёсць.

Прыходзячы ж туды, дзе твой спачын,
Не ўбачыўшы нічога, акрамя
Таго, як пад суплётамі раслін
Знікае камень — і тваё імя,

Як з гэтым быць, не разумею я:
Тут смерць увасабляецца твая.

пераклад з ангельскай — Кацярына Маціеўская


V

Як думаць я магу — бо ад пачатку
Штодзённага жыцця скупы наказ
Змушае жыць у цесным беспарадку
Мой дух у свеце, што марнуе час?

Як засяродзіцца на ўласнай мэце,
Якую мне абраў, здаецца, лёс,
Калі чакаюць зноў у гэтым свеце,
Каб штосьці я зрабіў альбо прынёс?

І грошы для вяселля з Музай, тыя,
Што пазычаў “на заўтра” напавер,
Растраціў я на клопаты пустыя —
Я спусташальнік вечнасці цяпер,

Як шчыры грэшнік, што свае заганы
Штодня за рай выменьвае жаданы.

пераклад з ангельскай — Андрэй Стэфановіч


IX

О, быць лянотным, любячы ляноту!..
А я ляноту не цярплю сваю;
Хачу, падлеглы штучнаму прыгнёту,
Ісці наперад — і заўжды стаю.

Нібыта звер, загнаў сябе за краты,
Збыткоўным падаецца кожны рух.
Бяздзеянне адчай абудзіць кляты —
Злуюся на адчай: заганны круг.

Як той няшчасны, што захрас у твані
І ўсё яшчэ трымаецца ледзь-ледзь,
У бессэнсоўным б’юся я змаганні,
А думцы нават гэта не здалець.

І дзень пры дні ўсё тое ж пачуццё.
Так пражываю мёртвае жыццё.

пераклад з ангельскай — Ганна Янкута


ХХІІ

Мая душа ёсць шэсцем егіпцян,
Што твораць невядомыя абрады
Ў магільні, дзе цяпер — адно туман;
Не дасць ніхто іх расшыфроўцы рады.

На іх вачах у даўнія гады
Бог да святых сыходзіў у пустэчах.
Магутнасць веды сталася тады
Грахом для душ, занадта чалавечых.

Што значыць гэты дзіўны рытуал?
Спрабую ўразумець, пакуль раптоўна
У думках не з’яўляецца правал,
І памяць спусташаецца гвалтоўна.

Напружваю я памяць, каб затым
Глядзець на шэсце поглядам пустым.

пераклад з ангельскай — Ганна Янкута

© Ганна Янкута, пераклад, 2009

Чытайце таксама

Эрнэст Брыль

Эрнэст Брыль

Польскі паэт, празаік, драматург, перакладчык, журналіст

Джакама Леапардзі

Джакама Леапардзі

Італьянскі паэт.

Андрэй Адамовіч

Андрэй Адамовіч

Беларускі паэт, аўтар зборніка "Дзень паэзіі смерці дзень". Перакладае з украінскай

Саламея Пільштынова

Саламея Пільштынова

Аўтарка дзённіка-кнігі “Авантуры майго жыцця”

975