№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Албэрту Каэйру

Я быў адзіным паэтам Прыроды

Вершы

Я ніколі не пасвіў статкаў

(Eu Nunca Guardei Rebanhos)

Я ніколі не пасвіў статкаў,
Хоць падаецца мне – пасвіў.
Мая душа, быццам пастух,
Ведае вецер і сонца,
І поруч з порамі году ступае,
Іх сузірае й трымаецца іх.
Спакой Прыроды бязлюднай
Cядае са мною побач.
Але я засмучаюся, нібы змярканне
Агортвае нашы фантазіі,
Калі халадок накрывае лагчыны,
І адчуваеш: госцяй ноч завітала,
Нібы матылёк праз акно.

Але сумота мне дорыць спакой,
Бо так быць і павінна,
Ён мусіць душу напаўняць,
Якая ўжо думае, што існуе,
І рукі збіраюць кветкі, а яна не зважае.

Нібы зычных званочкаў пералівы
За паваротам дальняй дарогі,
Усцешаныя мае думкі.
Толькі журботна мне ад іх усцешанасці,
Бо калі б я не ведаў пра іх,
Усцешаныя і маркотныя, яны
Сталі б усцешанымі і вясёлымі.

Думаць няўтульна, нібы блукаць пад дажджом,
Калі вецер дзьме ў твар і дождж, падаецца, мацнее.

Я не маю ні мэтаў, ні жаданняў.
Быць паэтам – не мэта для мяне,
Гэта проста мой спосаб быць самотным.

І калі часам мне хочацца
Ўяўляць сябе ягнём
(Ці быць цэлым статкам,
Каб рассыпацца па спадзістых схілах узгоркаў
І быць шматлікімі дробкамі шчасця адначасова),

Гэта толькі таму, што я адчуваю тое, што пішу на змярканні,
Ці калі хмарка засціць далонню праменні святла,
Ці маўчанне імкне ў высокія травы.

Калі я саджуся пісаць вершы
Ці, гуляючы дарогамі й сцежкамі,
Пішу вершы на паперы сваіх думак,
Я адчуваю посах у руках
І ўяўляю свой вобраз
На вяршыні ўзвышша.
Углядаючыся ў свой статак, я бачу свае ідэі,
А ўглядаючыся ў свае ідэі, бачу свой статак,
І ўсміхаюся няпэўна, як той, хто не разумее, пра што кажуць,
А ўдае, што разумее.

Вітаю тых, хто чытае мяне,
Уздымаючы шырокі капялюш,
Калі дыліжанс узбіраецца на ўзгорак
І людзі бачаць мяне ля дзвярэй.
Вітаю іх і зычу ім сонца,
І дажджу, калі патрэбны дождж.
І каб стаяла ў іх доме
Перад адчыненым акном
Улюбёнае крэсла,
Куды б яны сядалі пачытаць мае вершы.
І калі б чыталі іх, думалі,
Што я такая ж частка прыроды,
Як, да прыкладу, старое дрэва,
У цень якога прыбягаюць дзеці,
Садзяцца з шумам, стомленыя гульнямі,
І выціраюць пот з гарачага ілба
Рукавом паласатай кашулі.

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Месяцовае ззянне ў высокіх галінах

(O luar através dos altos ramos)

Месяцовае ззянне ў высокіх галінах,
Кажуць усе паэты, – нешта большае,
Чым месяцовае ззянне ў высокіх галінах.

Але для мяне, таго, хто не ведае сваіх думак,
Месяцовае ззянне ў высокіх галінах,
Акрамя
Месяцовага ззяння ў высокіх галінах,
Не больш
Чым месяцовае ззянне ў высокіх галінах.

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Часам у дні яскравага й дакладнага святла

(Às vezes, em dias de luz perfeita e exata)

Часам у дні яскравага й дакладнага святла,
У промнях якога рэчы робяцца рэальнымі, наколькі магчыма,
Я пачынаю задавацца пытаннем,
Чаму надзяляю ўсіх іх
прыгажосцю.

Хіба ў кветкі ёсць прыгажосць?
Хіба мае прыгажосць плод?
Не, яны маюць толькі
Колер, форму й быццё.
А прыгажосць – назва няіснага,
Я даю яе рэчам у абмен на радасць, што яны мне прыносяць.
Яна нічога не значыць.
Чаму ж я тады кажу пра хараство рэчаў?

Так, нават да мяне, што жыве толькі жыццём,
Незаўважна прыходзяць людскія памылкі
Перад абліччам рэчаў,
Рэчаў, якія проста існуюць.

Як жа цяжка быць сабою і не бачыць таго, чаго няма!

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Гаворыш пра цывілізацыю, і што яе быць не мусіць

(Falas de civilização, e de não dever ser)

Гаворыш пра цывілізацыю, і што яе быць не мусіць,
Прынамсі такой.
Кажаш, што ўсе пакутуюць, ці пакутуе большасць,
І ўсё праз наяўны чалавечы парадак.
Кажаш, што каб склалася інакш, пакутавалі б менш.
Кажаш, каб было ўсё па-твойму, было б лепш.
Слухаю і цябе не чую.
Для чаго б ты хацеў быць пачутым?
Калі б пачуў я, што б ты зразумеў?
Калі б было інакш, было б інакш – вось і ўсё.
Калі б было па-твойму, было б толькі па-твойму.
Гора табе і ўсім тым, хто бавіць жыццё
Ў спробах стварыць машыну, што робіць шчаслівым!

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Калі вам так хочацца, добра, я містык

(Se quiserem que eu tenha um misticismo)

Калі вам так хочацца, добра, я містык.
Містык, але толькі целам.
Мая душа простая і бяздумная.

Мой містыцызм – у нежаданні ведаў,
Жыць і пра яго не думаць.

Не ведаю, чым ёсць Прырода – пяю яе.
Жыву ў самотнай беленай хаціне
На вяршыні ўзгорка,
Вось хто я такі.

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Усе тэорыі і ўсе вершы

(Todas as teorias, todos os poemas)

Усе тэорыі і ўсе вершы
Жывуць больш за гэтую кветку.
Але ўсе яны быццам сырое і брыдкае мроіва,
Большае за гэту кветку...
Але ні памер, ні ўзрост зусім не важныя...
Яны толькі памер і ўзрост...
А якая кветцы справа да сталення і здабыцця памеру...
(Калі сапраўдная мера – рэальнасць)
Быццё рэальным – адзіная праўда на свеце.

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Ты, містык, бачыш значэнне

(Tu, místico, vês uma significação em todas as cousas)

Ты, містык, бачыш значэнне ў кожнай рэчы.
Па-твойму, усё мае таемны сэнс.
Нешта схаванае ёсць ва ўсім, што ты бачыш.
А ўсё, што бачыш, заўжды для цябе – нешта іншае.

Я ж, дзякуй вачам, што мне толькі для зроку,
Бачу ва ўсім, што мяне акаляе, адсутнасць сэнсу.
Бачу гэта і люблю сябе, бо быць рэччу – значыць не мець сэнсу.
Быць рэччу і не падлягаць вытлумачэнню.

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Калі пасля маёй смерці захочуць напісаць маю біяграфію

(Se depois de eu morrer, quiserem escrever a minha biografia)

Калі пасля маёй смерці захочуць напісаць маю біяграфію –
Нічога няма прасцейшага.
Ёсць усяго дзве даты – майго нараджэння і смерці,
А паміж першай і другой усе дні – мае.

Апісаць мяне лёгка.
Бачыў усё, бы шаленец.
Любіў усё без пачуцця.
Ніколі не асляпляўся дарэмнаю прагай таго, што не мог здабыць.
“Чуць” для мяне заўжды было толькі дапаўненнем да “бачыць”.
Я разумеў, што рэчы рэальныя і ўсе розняцца між сабой.
Я разумеў гэта толькі вачыма і ніколі – розумам.
Бо разумець розумам – значыць лічыць рэчы аднолькавымі.

Аднойчы я захацеў спаць, як любое дзіця.
Заплюшчыў вочы і заснуў.
А яшчэ я быў адзіным паэтам Прыроды.

 

пераклад з партугальскай –Юля Цімафеева

Прачытаў сёння амаль дзве старонкі

(Li hoje quase duas páginas)

Прачытаў сёння амаль дзве старонкі
Нейкага паэта-містыка
І засмяяўся, як той, хто шмат плакаў.

Паэты-містыкі – гэта хворыя філосафы,
А філосафы – гэта вар’яты.

Бо паэты-містыкі кажуць, што кветкі адчуваюць,
І што ў камянёў ёсць душа,
І што рэкі ўпіваюцца месяцовым святлом.

Але калі б кветкі адчувалі, яны былі б не кветкамі,
А людзьмі.
І калі б у камянёў была душа, яны былі б жывымі істотамі, а не камянямі.
І калі б рэкі ўпіваліся месяцовым святлом,
Рэкі сталі б людзьмі і звар’яцелі.

Трэба не ведаць, што такое кветкі, камяні і рэкі,
Каб гаварыць пра іхныя пачуцці.
Гаварыць пра душу камянёў, кветак і рэк –
Значыць гаварыць пра свае ж крывадушныя думкі.
Дзякуй Богу, камяні – гэта толькі камяні,
А рэкі – не больш чым рэкі,
А кветкі – усяго толькі кветкі.

Што да мяне, то я пішу прозу сваіх вершаў
І задаволены,
Бо ведаю, што спасцігаю Прыроду звонку
І не спасцігаю знутры.
Таму што ў Прыроды няма нутра,
Іначай яна б не была Прыродаю.

 

пераклад з партугальскай –Кацярына Маціеўская


Я пастух, які пасвіць статкі

(Sou um guardador de rebanhos)

Я пастух, які пасвіць статкі.
Статак – гэта мае думкі,
А ўсе мае думкі – гэта адчуванні.
Я думаю вачыма і вушамі,
Рукамі і нагамі,
Носам і ротам.
Думаць кветку – значыць бачыць яе і нюхаць,
А есці плод – значыць смакаваць яго сэнс.

Таму калі аднойчы ў гарачыню
Мне робіцца сумна ад такой асалоды,
Я выпростваюся на траве,
Закрываю гарачыя вочы
І ўсім целам адчуваю паверхню рэчаіснасці.
Я ведаю праўду, і я шчаслівы.

 

пераклад з партугальскай –Кацярына Маціеўская


Тэжу прыгажэйшая за раку ў маёй вёсцы

(O Tejo é mais belo que o rio que corre pela minha aldeia)

Тэжу прыгажэйшая за раку ў маёй вёсцы,
Але Тэжу не прыгажэйшая за раку ў маёй вёсцы,
Таму што Тэжу – не рака ў маёй вёсцы.

Тэжу нясе вялікія караблі,
І плыве па ёй
Для тых, хто бачыць рэчы, якіх ужо няма,
Памяць караблёў мінулых.

Тэжу імкнецца з Гішпаніі,
Тэжу ўпадае ў мора Партугаліі.
Гэта ведаюць усе.
Але мала хто ведае, што за рака цячэ ў маёй вёсцы,
І дзе яе канец,
І дзе яе пачатак.
І, належачы нямногім,
Яна больш свабодная і вялікая, рака ў маёй вёсцы.

Тэжу можа вынесці нас у Свет,
І дзесьці за Тэжу ляжыць Амерыка –
Той, хто знойдзе яе, будзе шчаслівы.
Але ніхто ніколі не думаў, што там –
За ракой у маёй вёсцы.
Ля ракі ў маёй вёсцы не думаеш ні пра што.
Той, хто стаіць побач з ёй, проста стаіць побач з ёй.

 

пераклад з партугальскай –Ганна Янкута

 

Пераклад з партугальскай – Ганна Янкута, Кацярына Маціеўская, Юля Цімафеева © 2010

Чытайце таксама

Стывен Ван Дайн

Стывен Ван Дайн

Амерыканскі пісьменнік і мастацкі крытык, выдаў свае каментары да ўсіх кніг Ніцшэ

Гейр Гуліксэн

Гейр Гуліксэн

Нарвежскі паэт, раманіст, эсэіст, драматург, дзіцячы пісьменнік, выдавец.

Антон Рудак

Антон Рудак

Паэт, перакладчык.

Сельма Лагерлёф

Сельма Лагерлёф

Шведская пісьменніца, першая жанчына, якая атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры

2170