№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Роберт Бэрнс

Джон Ячмень і іншыя

Вершы



Шатландскі віскі

(Scotch Drink)


                                 Налі віна, калі да дна
                                 Дапіты куфаль гора,
                                 Сікера хай залье адчай,
                                 Няхай растане змора.
                                 Душу ўзбадзёр, узвысь гумор,
                                 Разлі віно па чашах,
                                 І за бядой сплыве вадой
                                 Панурасць думак нашых.

                                 Кніга Выслоўяў Саламонавых, 31: 6—7

Хай іншы ладзіць песнапенні
Лазе й віну ў іскрыстай пене,
За гэты спеў не дам ні пені,
Маўчы, галяк!
Мы выціскаем сок з ячменю
У добры гляк!

Ты — муза мне і добры дружа,
Цябе не возьмуць сквар і сцюжа.
І ў пене чэрпаў я задужа
Свайго натхнення,
Аж покуль не давёў ты мужа
Да ап’янення.

Пшаніцу хваляць узбярэжжы,
Над астравамі — водар свежы
Бабоў, гароху, іншай ежы,
Ды на чале —
Ён, Джон Ячмень, кароль і ў дзежы,
І на стале.

Ты — кухні нашае агмень:
Патрэбны, скажам так, ячмень
Для праснакоў, і кожны дзень
З цябе навар,
Але крыві твае струмень —
Найлепшы дар.

Жратва дае жыццё нам, зна’цца,
Але жыццё — такая цаца:
У возе бед — не разагнацца.
А хлабыснеш —
Сам коціць воз! Якая праца?
Душу пацеш!

Ты праясніш глузды вар’ята,
Нуду ўзбадзёрыш зухавата,
І трошкі адпачне араты,
Каб высах пот,
І нат адчай ніякавата
Расцягне рот.

Ўбярэшся ў срэбра, зух і хват,
І сам кароль табе не сват,
Але й спаміж бядацкіх хат
Ты ў дошку свой:
Смачнее каша, нібы ад
Вады жывой.

Ты — цвік любога кірмашу,
Ты сябра торгу й барышу,
Ты ёсць — і ў лад пяюць імшу
На свентай пожні,
І выратоўваюць душу
Ўдвая пабожней.

Ячмень сабралі да драбніцы —
І вось па жылах хмель бруіцца
Ці ў куфлі ў Новы год дыміцца
І йдзе таропка,
Бо робіцца агнём вадзіца
І цукру дробка.

У кузні грукат, пара, смаль.
Наўзбоч, цвярозыя амаль,
Развейваюць сяляне жаль
І п’юць, не тужаць,
Пакуль усю чаргу каваль,
Як смерць, абслужыць.

Свой жудасны абрыне ўдар
Вулкан — падковаў уладар,
Малоціць спраўна ў самы сквар
Ён па калодзе.
Звініць кавадла, крэкча жар —
Чысцец — дый годзе!

А прыйдзе немаўлятка ў свет,
Суседу штось шапне сусед,
Плявузгаюць у час бясед
І жук, і жаба,
А павітуху й на абед
Не клічуць бабы.

Калі суседзі — дзве дубіны —
Грызуцца, хто каму павінны,
Напой ячменны ў дзве хвіліны
Дасць рады сварцы.
Не ў суд ісці ім — проста чынна
Распіць па чарцы.

На жаль, бывае скрушна мне,
Бо ёсць у нашай старане
Такія, што не скажуць “не”
Ніводнай шклянцы,
І ўсё, што ёсць у іх машне,
Прап’юць, паганцы.

Што брэндзі? Дрэнь і гнюсата,
Прычына боляў жывата,
Хлябнеш — і нейкая лухта
У думках свінскіх,
І зноў жа — наша каліта
Ў руках чужынскіх.

Так, дарагія землякі,
Такое піць нам не з рукі!
Вы, як і сам я, бедакі,
І нам не варта
Мяшаць чужы адвар п’янкі
З шатландскай квартай.

А хто ад віскі моршчыць нос,
Таму падагру, і панос,
І камні ў ныркі дорыць лёс —
Халэмус блізкі!
Бо ён з сябрамі не паднёс
Да рота віскі.

Ты, віскі, сэрца нашых свят,
І бард крычыць табе “віват”!
Пішу без віскі неўпапад
Не вершы — фарсы,
А з ім гучаць адразу ў лад
І ў кропку арсы.

Дзе Ферынтош? Даўно забыты...
І як цяпер без аквавіты
Пражыць свой лёс несамавіты
І невясёлы,
Калі вакол адны бандыты
З акцызных колаў?

А гэтых п’явак тут — дальбог!
Прыперліся на наш парог,
Скруці, нячысты, іх у рог,
І дай нам шанец —
У серны запячы пірог
Для бедных п’яніц.

Каб вершыкі страчыць усмак,
Прашу сабе няшмат: праснак,
Штанцы (не драныя, аднак)
І трунак піткі,
Астатняе, мой кон-сляпак, —
Твае здабыткі.

пераклад са скотсаГанна Янкута



Элегія на смерць беднай Мэлі

(Poor Mailie’s Elegy)


У вершы плач і плач у прозе,
Ды плакаць болей я не ў змозе.
Лёс спатыкнуўся на дарозе,
Зламаў зубцы.
Бяда! Спачыла Мэлі ў бозе,
І ёй капцы.

Няхай цяпер хоць свет трасецца:
Рыдае Роберт у паветцы,
Ён звяў у горы, як у клетцы.
Гэй, малайцы,
Сяброўцы-Мэлі і суседцы
Зусім капцы.

Вясёла шчоўкаў капыток
За мной па ферме крок у крок,
Шчаслівы, чуў я “бе-е-е” здалёк
Сваёй аўцы.
Вазьму цяпер і страчу клёк,
Бо ёй — капцы.

Разумніца была — дай Божа!
Заўжды паводзілася гожа,
Шчэ ў траўні выкінуў я, можа,
Усе дубцы.
Яна не жэрла агарожы!
І ёй — капцы.

Цяпер сыду яшчэ да дня,
Аж глянь: бяжыць яе ягня,
Тут як пачнецца валтузня —
Давай хлябцы!
Ды не суцешыць нас гульня:
Аўцы ж — капцы.

Яна была не з нашых відаў
І мела іншую планіду.
Яе дзяды аднекуль з Твіду
Былі ганцы.
Адтарабанім паніхіду,
Бо ёй — капцы.

Яе пятля згубіла слепа,
(Пакаштаваць бы гіцлям цэпа),
І чухаюць няўхвальна рэпу
Цяпер хлапцы.
Павяжа Роберт стужку з крэпу,
Аўцы ж — капцы.

Сюды, музыкі з дунскай мелі!
Калі яшчэ не адгрымелі,
Калі зусім не паржавелі
У вас званцы,
Хаўтуры справім мы па Мэлі,
Бо ёй — капцы.

пераклад са скотсаГанна Янкута



Вошы, убачанай у царкве на капялюшыку адной лэдзі

(To a Louse.
On Seeing One on a Lady's Bonnet at Church)


Куды?! Вачам, паэт, не вер:
Да мілай лэдзі на каўнер
Гнюсота лезе... Вось дык звер —
Даруй мне, Божа!
Але нахабнасці надмер
Не дапаможа.

Табе не будзе тут пажывы,
Шуруй адсюль, вусяк паршывы,
Кім пагарджаюць справядліва
Святы і грэшнік, —
Хай чухае жабрак вашывы
Сабе лабешнік.

Бяры свой клан, шыбуй на волю —
Да пабірахаў і да голі,
Бадзяйцеся сабе ў раздоллі,
Як каралі.
Там грэбень не кране ніколі
Твае палі.

Паўзі, паўзі з маіх вачэй
У сховы сукні найхутчэй!
Калі б твой подлы род яшчэ
У складках церся...
Дык не — ты ўселася ямчэй
На самым версе!

Шкада, не ўзяў з сабой атруты,
Бо заслужыла парашку ты.
Тады пазбыўся б я пакуты,
Забыў пра гора,
А ты б канец сустрэла люты —
І лапкі ўгору.

І ладна села б ты на бардзе,
Палезла ў чэпчык у пагардзе,
Зашылася ў які кашмар дзе
І залягла...
Але палезці на “лунардзі”*...
Як ты магла?!

Не чуе погань — скок ды скок...
Ох, Джэні, адышла б ты ўбок.
У кут, у цень густы і змрок
Хавайся спорней,
Бо трапішся на язычок
Шаноўнай зборні.

Каб збоку ўбачыць мы маглі,
Кім ёсць мы, чары б уцяклі,
Пыхлівасці на ўсёй зямлі
Пазбыўся б кожны,
І мы б раптоўна зажылі
Амаль пабожна.

пераклад са скотсаКацярына Маціеўская



Джон Ячмень

(John Barleycorn)


Іх трое, ўсходніх каралёў,
Магутных, як агмень,
Што вырашылі як адзін:
Хай згіне Джон Ячмень!

Яго паклалі ў вогкі дол,
У ворныя клады,
І вырашылі як адзін:
Сканаў ён назаўжды.

Вясне скарылася зіма.
Калі ж дажджы прайшлі,
Усіх здзівіў наш Джон Ячмень,
Падняўшыся з раллі.

А тут і летняя пара,
Ён вырас, узмужнеў,
Гатовы коп’ямі адбіць
Чужую злосць і гнеў.

Няспешна восень падышла,
І вось — ледзь-ледзь жывы,
Стаіць, схіліўшы галаву,
Слабы ён і крывы.

Бляднеў, сівеў ён і зблякаў —
Старэчы лёс такі,
І ў наступленне перайшлі
Уладцы-чужакі.

Узброеныя да зубоў,
Яны нанеслі ўдар,
І вось ляжыць звязаны Джон
На возе, як махляр.

Яго паклалі на зямлю
І збілі ў пух і прах,
А змалаціўшы, пачалі
Развейваць на вятрах.

Набралі ў яміну вады
Амаль што цераз край,
І кінулі яго туды:
Маўляў, плыві давай.

Пасля яго звалілі зноў,
Мясілі — будзь здароў!
Ледзь знак жыцця ён падаваў,
Збівалі Джона ў кроў.

Пасля закінулі ў агонь
З яго касцей муку,
Якія мельнік-ліхадзей,
Патрушчыў на млынку.

І кроў яго яны пілі,
Закончыўшы жніво,
І радасці жывой струмень
Дарыла ім пітво.

Бо Джон Ячмень — герой і хват,
Ён мужным быў за двух.
Калі крыві яго глынеш,
Сам будзеш добры зух,

Забудзеш гора і бяду,
Палюбіш гарачэй,
І пойдзе танчыць удава,
Слязу змахне з вачэй.

Няхай жыве наш Джон Ячмень!
Я лёс штодня малю,
Каб поўнілі яго сыны
Шатландскую зямлю!

пераклад са скотсаГанна Янкута



Каментар

Да верша “Шатландскі віскі”

1. У Бібліі ў перакладзе Васіля Сёмухі радкі з эпіграфа гучаць наступным чынам: “Дайце сікеру таму, хто гіне, і віно засмучанаму душою; хай ён вып’е і забудзе беднасць сваю і не згадае больш пра сваю пакуту”.

2. Арса (альбо арсіс, ад. грэцк. ἄρσις, падняцце нагі ў танцы) — моцная доля стапы, якая вызначаецца іктам, рытмічным націскам.

3. У 1690 годзе Дункан Форбс атрымаў ад ураду дазвол вырабляць віскі, не плацячы акцызныя зборы. З гэтай прычыны віскі, што рабіўся на вінакурні Ферынтош, што належала сям’і Форбсаў, быў недарагім і лічыўся нацыянальным пітвом. Аднак у 1785 годзе прывілей быў адабраны, праз што цана на віскі вырасла.

Да верша "Вошы, убачанай у царкве на капялюшыку адной лэдзі"

Вінчэнца Лунардзі, сакратар італьянскай амбасады ў Лондане, здзейсніў у 1784 годзе першы ў Еўропе палёт на паветраным шары. Калі ў наступным годзе ён пабываў у Эдынбургу, там з'явілася мода на капялюшыкі "лунардзі" ў выглядзе паветранага шара.

Чытайце таксама

Павел Шыдэл

Павел Шыдэл

Польскі паэт, празаік, рэдактар.

Фрэнк Баўм

Фрэнк Баўм

Амерыканскі празаік, драматург, актор. Знакаміты творам "Чараўнік краіны Оз"

Джон Клелан Холмс

Джон Клелан Холмс

Амерыканскі празаік і паэт, выкладчык, адзін з найбліжэйшых сяброў Джэка Керуака

Андрэй Хадановіч

Андрэй Хадановіч

Андрэй Хадановіч нарадзіўся 13 лютага 1973 году ў Мінску

922