№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Веньямін Блажэнны

Нябожчыкі дамовіліся маўчаць

Вершы

Пераклад з рускай Марыя Мартысевіч

З кнігі “Сураспяцце”


Радавод

(Родословная)


Бацька мой Міхл Айзенштат быў галоўным дурнем мястэчка.
Душу, казаў гэты вар’ят, мае воўк і мае авечка.

Душу, ён даводзіў нам, маюць камар і муха,
І лахманы апранаў з усмешкай ад вуха да вуха.

Калі плача ў полі жыд па скалечанай шаўцы,
Нашто яму лаўка, скажы, нашто яму гандаль у лаўцы?

І бацька не гандляваў, не абвешваў на рынку,
Ён потам сваім здабываў кожную хлеба скарынку.

— О, гэтая доля горкая — ад пасеву да абмалоту!
Бацька стаіць на задворках і ўпотайкі корміць котак.

І неўпрыкмет нагой раз-пораз робіць каленца.
Глядзіць абарванец-гой на бацьку майго з акенца:

— Ах, Мішка, Міхеле дэр нар*, — адкуль ты такі, нябога?
Меў бацька шчаслівы дар — быць абраннікам Бога.

Меў бацька ўсім нам наўздзіў адзіны закон — сумленне.
................................................................................................
І гэтым ён спарадзіў маё пра яго маленне.

9-10 верасня 1964




* * *


Не граў на скрыпцы бацька арый Глюка,
Але здзіўляў людзей на плошчы, босы,
Бо сам ён пакрысе рабіўся гукам,
Найчыстым гукам, што плыве ў нябёсы.

О так! Ён мог, адклаўшы ўсе турботы,
Пакінуўшы гешэфты за дзвярыма,
Зрабіцца нібы подыхам суботы,
Зрабіцца нібы подыхам Пурыма.

Ён сам быў нібы скрыпкаю Гасподняй,
Такой спрадвечнай, нечакана-юнай,
Ён так спяшаўся ў вечар навагодні
Сябе ператварыць у смык ды струны!

— Грай, Госпадзе, на мне сваю кантату
Ці свой матыўчык лёгкі ды вясёлы!
Як хораша бар-мазлу** Айзенштату,
Калі на ім сам Госпад грае сола.

23 чэрвеня 1989



* * *


Не называйце вершам радкі мае апантаныя,
Вершы складаюць паэты ў зацішнай юдолі,
Я ж учапіўся ў краты сваёй адзіночнае камеры
І крычу вам: “Ратуйце!” душы невымоўным болем.

Ды дарэмна мяне вы лічыце пакутнікам і героем,
Азірніцеся, людзі: да самага краю зямлі,
Коткі, на смерць асуджаныя, праходзяць гурмою,
І кожная мае на шыі ашмётак вяроўкі-пятлі.

А за імі ідуць сабакі — ужо напалову трупы,
Сціснуў ім глоткі перадсмяротны задушлівы жах,
І за імі з вясёлай ухмылкай ідуць скуралупы
І адстрэльваюць радасна цэлыя зграі сабак.

6 жніўня 1984


З цыклу “Вершы Цвятаевай”


* * *


Марына, мама, як жа гэта мог я
Не бачыць, як яны брыдуць удзвюх,
Анёлы-абаронцы перад Богам,
Хаджэнніцы дарогай маіх мук.

Ішоў я з мамай, але Бог нам зрынуў
Прытулак валацужнага шатра,
І за руку ўзяла мяне Марына,
Смуглявая старэйшая сястра.

“Не бойся і не азірайся болей,
Ты верны паладын мой адцяпер,
Жыццё тваё я перайначу полымем
І навучу каваць трывожны верш.

Я навучу агню і акіяну,
Цябе падхопіць маіх спеваў вал,
Каб ты заўжды ў абладзе быў дурману,
Якога саладзей не зазнаваў.

Я навучу, як адшукаць крыніцу,
Дзе на чароўны покліч з-пад вады
Ўсплываюць, як ундыны, таямніцы,
І прамаўляюць моваю ундын”.

Цяпер няма абедзвюх іх на свеце,
І мне не страшны больш начны шацёр,
Ды помняць пра матуль сівыя дзеці,
І не забыць братам сваіх сясцёр.

Цяпер яны брыдуць, нібы ў тумане,
І я за імі — хворы і стары...
І я руку працягваю то маме,
То ёй, сваёй гаротніцы-сястры.

11 лістапада 1981


З кнігі “Верлібры”


Добрыя нябожчыкі

(Добрые мертвецы)


Ціха ў пакоі.
Так ціха,
Нібы нябожчыкі дамовіліся маўчаць.
— І маўчаць,
Пазяхаючы.
— Шчоўкаюць даўгія зубы.

Кропля з крана —
Нібы дзяўчынка,
Што наступіла абцасікам на звонкую прыступку.

Надыходзіць дрымота —
Вялікі слон,
У вазеліне
Пяшчотнага сырога цяпла…

Запамарока…

Хуткі стук,
Нібы дзяўчынка
Паслізнулася на прыступцы…

Дзяўчынка, дзе ты?..
...................................................
Сяджу,
Забыўшыся цікам
Мурынскага шаленства…

Скрозь мяне,
Скрозь сцены і свет
Цурчыць струмень
Блакітнай Моўчы.

1940



***


Сусвет перамолвае жорнамі смерці
Крохкія косці
(Крохкія, як цукар)
Вясёлых жанчынаў
І рамантычных хлопчыкаў.

Жанчына!
Ваша сцягно слізганула па мораку
                                                  крылом лебедзі…

Хлопчык-паэт,
Як забытая кветка выпадковай сустрэчы,
Рыфму “каханне”
Прыкусіў нежывымі вуснамі.

1941



***


Прыходзяць і кажуць, што нехта памёр.
Мне дзіўна, як можна гаварыць такія рэчы.
Так нельга казаць нават пра ворага.
Бо калі нехта памёр, значыць, памёр і ты:
Да нябожчыка не даляціць тваё слова,
Ён не адкажа ўдарам на ўдар,
Усмешкай на ўсмешку (калі гэта сябар),
Жэстам на жэст.

Бо паміж вамі разбураная прастора жыцця,
І ўсё, што можа прапанаваць нябожчык, —
                               гэта страх,
неўразуменне,
вечнае пытанне,
вусціш.

Нябожчыкаў не закопваюць у магілы,
                                                        яны закапаныя недзе побач,
А часам яны ляжаць недзе на паверхні сэрца,
але ніхто не адважваецца сказаць пра гэта.

І калі чалавек ліе слёзы,
У яго спачувальна пытаюцца:
“Што з вамі?..”

“Што са мною?..
Ды тое ж, што і з вамі!”

Нябожчыкі ніколі не ляжаць спакойна,
і ад аднаго нябожчыка больш непакою,
чым ад ста жыхароў камунальнага дому.

1 лістапада 1978



***


Мне здаецца, што я адзіны пешаход у гэтым горадзе.
Хвошча дождж.
Стары мой таварыш вярнуўся з марскога плавання,
Ён прадзьмуты вятрамі — усімі на свеце —
І кружляе па вуліцах, дзе страціў дзяцінства, дзявоцтва,
І яшчэ штосьці, што выпадкова вывалілася з кішэні.

10 лістапада 1990



***


Я не зусім упэўнены,
Што табе былі патрэбныя твае пышныя плечы,
Грудзі, што ўзнімаліся ад уздыхаў,
Густая карона валасоў.

Калі ўсё гэта парадкам пацягалася і дасталася далакопам,
На могілках засталася шчаслівая дзяўчынка,
Вось яна скокае з аднаго надмагілля на іншае,
У руцэ ў яе лёгкі сачок,
Яна ловіць мятлікаў, лета, смерць.

12 лістапада 1990



***


Заўжды паміж мной і жанчынай паўставаў нехта трэці,
Ці то парнаграфічная паштоўка з яе перабольшанай дакладнасцю,
Ці то велікодныя анёлкі (таксама паштоўка).

Рытуал любошчаў нагадваў дзіцячую гульню,
Яе пяшчоту і ярасць,
Незразумела было толькі, чаму ў гульні бяруць удзел
Не звонкія далоні дзяцей,
А нешта іншае.

19 лістапада 1990



***

(Если бы Марина Ивановна Цветаева…)


Калі б Марына Іванаўна Цвятаева
Пабралася з гандляром,
Яна была б забяспечаная харчамі,
Іранічна паліла б даўгія цыгарэты,
Рана клалася б спаць,
Рана ўздымалася,
Пісала б вершы, што высмейвалі гандляроў і ранцье,
І не марыла б вярнуцца ў Савецкі Саюз,
Дзе ёй наканавана было засіліцца.

— Але яна пабралася з бязвольным летуценнікам,
А летуценнікі гэтак жа часта прыкладаюцца да смерці,
Як п’яніцы — да чаркі.

Бо смерць — гэта самы п’янкі трунак,
Самае моцнае віно.

28 траўня 1991




*Міхеле дэр нар — Мішка-дурань (ідыш).

**Бар-мазл — шчасліўчык (ідыш).

пераклад з рускайМарыя Мартысевіч


Пераклад з рускай – Марыя Мартысевіч © 2011

Чытайце таксама

Юрый Вінічук

Юрый Вінічук

Украінскі пісьменнік, журналіст, містыфікатар, укладальнік анталогіі гатычнай літаратуры

Рэймон Радыге

Рэймон Радыге

Французскі празаік, драматург, журналіст

Фіцрой Маклейн

Фіцрой Маклейн

Шатландскі вайсковец, дыпламат, палітык і пісьменнік

Вольга Такарчук

Вольга Такарчук

Польская пісьменніца, эсэістка, сцэнарыстка, паэтка

799