№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Веньямін Блажэнны

Нябожчыкі дамовіліся маўчаць

Вершы

Пераклад з рускай Марыя Мартысевіч

З кнігі “Сураспяцце”


Радавод

(Родословная)


Бацька мой Міхл Айзенштат быў галоўным дурнем мястэчка.
Душу, казаў гэты вар’ят, мае воўк і мае авечка.

Душу, ён даводзіў нам, маюць камар і муха,
І лахманы апранаў з усмешкай ад вуха да вуха.

Калі плача ў полі жыд па скалечанай шаўцы,
Нашто яму лаўка, скажы, нашто яму гандаль у лаўцы?

І бацька не гандляваў, не абвешваў на рынку,
Ён потам сваім здабываў кожную хлеба скарынку.

— О, гэтая доля горкая — ад пасеву да абмалоту!
Бацька стаіць на задворках і ўпотайкі корміць котак.

І неўпрыкмет нагой раз-пораз робіць каленца.
Глядзіць абарванец-гой на бацьку майго з акенца:

— Ах, Мішка, Міхеле дэр нар*, — адкуль ты такі, нябога?
Меў бацька шчаслівы дар — быць абраннікам Бога.

Меў бацька ўсім нам наўздзіў адзіны закон — сумленне.
................................................................................................
І гэтым ён спарадзіў маё пра яго маленне.

9-10 верасня 1964




* * *


Не граў на скрыпцы бацька арый Глюка,
Але здзіўляў людзей на плошчы, босы,
Бо сам ён пакрысе рабіўся гукам,
Найчыстым гукам, што плыве ў нябёсы.

О так! Ён мог, адклаўшы ўсе турботы,
Пакінуўшы гешэфты за дзвярыма,
Зрабіцца нібы подыхам суботы,
Зрабіцца нібы подыхам Пурыма.

Ён сам быў нібы скрыпкаю Гасподняй,
Такой спрадвечнай, нечакана-юнай,
Ён так спяшаўся ў вечар навагодні
Сябе ператварыць у смык ды струны!

— Грай, Госпадзе, на мне сваю кантату
Ці свой матыўчык лёгкі ды вясёлы!
Як хораша бар-мазлу** Айзенштату,
Калі на ім сам Госпад грае сола.

23 чэрвеня 1989



* * *


Не называйце вершам радкі мае апантаныя,
Вершы складаюць паэты ў зацішнай юдолі,
Я ж учапіўся ў краты сваёй адзіночнае камеры
І крычу вам: “Ратуйце!” душы невымоўным болем.

Ды дарэмна мяне вы лічыце пакутнікам і героем,
Азірніцеся, людзі: да самага краю зямлі,
Коткі, на смерць асуджаныя, праходзяць гурмою,
І кожная мае на шыі ашмётак вяроўкі-пятлі.

А за імі ідуць сабакі — ужо напалову трупы,
Сціснуў ім глоткі перадсмяротны задушлівы жах,
І за імі з вясёлай ухмылкай ідуць скуралупы
І адстрэльваюць радасна цэлыя зграі сабак.

6 жніўня 1984


З цыклу “Вершы Цвятаевай”


* * *


Марына, мама, як жа гэта мог я
Не бачыць, як яны брыдуць удзвюх,
Анёлы-абаронцы перад Богам,
Хаджэнніцы дарогай маіх мук.

Ішоў я з мамай, але Бог нам зрынуў
Прытулак валацужнага шатра,
І за руку ўзяла мяне Марына,
Смуглявая старэйшая сястра.

“Не бойся і не азірайся болей,
Ты верны паладын мой адцяпер,
Жыццё тваё я перайначу полымем
І навучу каваць трывожны верш.

Я навучу агню і акіяну,
Цябе падхопіць маіх спеваў вал,
Каб ты заўжды ў абладзе быў дурману,
Якога саладзей не зазнаваў.

Я навучу, як адшукаць крыніцу,
Дзе на чароўны покліч з-пад вады
Ўсплываюць, як ундыны, таямніцы,
І прамаўляюць моваю ундын”.

Цяпер няма абедзвюх іх на свеце,
І мне не страшны больш начны шацёр,
Ды помняць пра матуль сівыя дзеці,
І не забыць братам сваіх сясцёр.

Цяпер яны брыдуць, нібы ў тумане,
І я за імі — хворы і стары...
І я руку працягваю то маме,
То ёй, сваёй гаротніцы-сястры.

11 лістапада 1981


З кнігі “Верлібры”


Добрыя нябожчыкі

(Добрые мертвецы)


Ціха ў пакоі.
Так ціха,
Нібы нябожчыкі дамовіліся маўчаць.
— І маўчаць,
Пазяхаючы.
— Шчоўкаюць даўгія зубы.

Кропля з крана —
Нібы дзяўчынка,
Што наступіла абцасікам на звонкую прыступку.

Надыходзіць дрымота —
Вялікі слон,
У вазеліне
Пяшчотнага сырога цяпла…

Запамарока…

Хуткі стук,
Нібы дзяўчынка
Паслізнулася на прыступцы…

Дзяўчынка, дзе ты?..
...................................................
Сяджу,
Забыўшыся цікам
Мурынскага шаленства…

Скрозь мяне,
Скрозь сцены і свет
Цурчыць струмень
Блакітнай Моўчы.

1940



***


Сусвет перамолвае жорнамі смерці
Крохкія косці
(Крохкія, як цукар)
Вясёлых жанчынаў
І рамантычных хлопчыкаў.

Жанчына!
Ваша сцягно слізганула па мораку
                                                  крылом лебедзі…

Хлопчык-паэт,
Як забытая кветка выпадковай сустрэчы,
Рыфму “каханне”
Прыкусіў нежывымі вуснамі.

1941



***


Прыходзяць і кажуць, што нехта памёр.
Мне дзіўна, як можна гаварыць такія рэчы.
Так нельга казаць нават пра ворага.
Бо калі нехта памёр, значыць, памёр і ты:
Да нябожчыка не даляціць тваё слова,
Ён не адкажа ўдарам на ўдар,
Усмешкай на ўсмешку (калі гэта сябар),
Жэстам на жэст.

Бо паміж вамі разбураная прастора жыцця,
І ўсё, што можа прапанаваць нябожчык, —
                               гэта страх,
неўразуменне,
вечнае пытанне,
вусціш.

Нябожчыкаў не закопваюць у магілы,
                                                        яны закапаныя недзе побач,
А часам яны ляжаць недзе на паверхні сэрца,
але ніхто не адважваецца сказаць пра гэта.

І калі чалавек ліе слёзы,
У яго спачувальна пытаюцца:
“Што з вамі?..”

“Што са мною?..
Ды тое ж, што і з вамі!”

Нябожчыкі ніколі не ляжаць спакойна,
і ад аднаго нябожчыка больш непакою,
чым ад ста жыхароў камунальнага дому.

1 лістапада 1978



***


Мне здаецца, што я адзіны пешаход у гэтым горадзе.
Хвошча дождж.
Стары мой таварыш вярнуўся з марскога плавання,
Ён прадзьмуты вятрамі — усімі на свеце —
І кружляе па вуліцах, дзе страціў дзяцінства, дзявоцтва,
І яшчэ штосьці, што выпадкова вывалілася з кішэні.

10 лістапада 1990



***


Я не зусім упэўнены,
Што табе былі патрэбныя твае пышныя плечы,
Грудзі, што ўзнімаліся ад уздыхаў,
Густая карона валасоў.

Калі ўсё гэта парадкам пацягалася і дасталася далакопам,
На могілках засталася шчаслівая дзяўчынка,
Вось яна скокае з аднаго надмагілля на іншае,
У руцэ ў яе лёгкі сачок,
Яна ловіць мятлікаў, лета, смерць.

12 лістапада 1990



***


Заўжды паміж мной і жанчынай паўставаў нехта трэці,
Ці то парнаграфічная паштоўка з яе перабольшанай дакладнасцю,
Ці то велікодныя анёлкі (таксама паштоўка).

Рытуал любошчаў нагадваў дзіцячую гульню,
Яе пяшчоту і ярасць,
Незразумела было толькі, чаму ў гульні бяруць удзел
Не звонкія далоні дзяцей,
А нешта іншае.

19 лістапада 1990



***

(Если бы Марина Ивановна Цветаева…)


Калі б Марына Іванаўна Цвятаева
Пабралася з гандляром,
Яна была б забяспечаная харчамі,
Іранічна паліла б даўгія цыгарэты,
Рана клалася б спаць,
Рана ўздымалася,
Пісала б вершы, што высмейвалі гандляроў і ранцье,
І не марыла б вярнуцца ў Савецкі Саюз,
Дзе ёй наканавана было засіліцца.

— Але яна пабралася з бязвольным летуценнікам,
А летуценнікі гэтак жа часта прыкладаюцца да смерці,
Як п’яніцы — да чаркі.

Бо смерць — гэта самы п’янкі трунак,
Самае моцнае віно.

28 траўня 1991




*Міхеле дэр нар — Мішка-дурань (ідыш).

**Бар-мазл — шчасліўчык (ідыш).

пераклад з рускайМарыя Мартысевіч


Пераклад з рускай – Марыя Мартысевіч © 2011

Чытайце таксама

Сірошка Пістончык

Сірошка Пістончык

Альтэр-эга берасцейскага паэта Сяргея Прылуцкага

Данііл Хармс

Данііл Хармс

Рускі сатырычны паэт і празаік

Яльмар Сёдэрберг

Яльмар Сёдэрберг

Адзін з найбуйнейшых шведскіх пісьменнікаў ХХ стагоддзя

Сашко Ушкалаў

Сашко Ушкалаў

Паэт, драматург, перакладчык з Харкава

639