№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Карла Калодзі

Піпі, або Ружовае малпянятка (Pipi, Lo Scimmiottino Color Di Rosa)

Пераклад з італьянскай Аксана Данільчык

1. Чаму Піпі атрымаў мянушку Ружовае малпянятка

У вядомым лесе за вядомай гарой жыла-была некалі маленькая сям'я з сямі малпаў: бацька, маці і пяць малпянят адно пад адным.

 

Гэтая сямейка жыла ў галінах гіганцкага дрэва ў глыбіні лесу і плаціла за жыллё пятнаццаць сліваў штогод старому і магутнаму гарылу, які ўбіў сабе ў галаву, што ён гаспадар дому.

 

У чацвярых зпяці малпянят поўсць была цёмнага, як шакалад, колеру, а ў пятага, самага маленькага, ці праз жарт прыроды, ці з іншай прычыны ўсё, за выняткам носа, было пакрытае тонкім пушком ружова-малінавага колеру, нібы пялёсткі майскай ружы. Менавіта таму ўсе жартам называлі яго Піпí, што на мове малпаў якраз і азначае “ружовы”.

 

Піпі не быў падобны ні да сваіх братоў, ні да іншых малпянят, якія жылі па суседстве.

 

Ён меў жвавую і разумную мыску, пару хітрых вочак, што няспынна рухаліся, рот, што заўжды смяяўся, а таксама худое і гнуткае, як сцябло трыснягу, тулава. Увогуле, гэта было малпянятка, так бы мовіць, як з карцінкі.

 

Убачыўшы такое малпянятка ўпершыню, вы маглі б амаль паблытаць яго з хлопчыкам гадоў васьмі-дзевяці, бо Піпі шмат шумеў і грымеў, нібы хлопчык, бегаў за матылькамі і шукаў гнёзды, як хлопчыкі, быў ласы да няспелых пладоў, як хлопчыкі, еў усё, што трапляла пад руку, і еў бесперапынна, як хлопчыкі, а як след пад’еўшы, выціраў рот рукамі, як робяць хлопчыкі і асабліва хлопчыкі-мурзулі.

 

Але ведаеце, што было самым вялікім захапленнем Піпі?

 

Малпаваць усё, што ён бачыў у людзей.

 

Аднаго звычайнага дня, ідучы праз лес і палюючы на конікаў і цвыркуноў, Піпі ўбачыў юнака, што сядзеў пад дрэвам непадалёк і спакойна курыў люльку.

 

Піпі шырока расплюшчыў вочы і спыніўся быццам зачараваны.

 

“Ах! — сказаў ён сам сабе, — вось бы мне такую люльку! Ах, вось бы і мне выпускаць такія ж цудоўныя клубы дыму з рота! Ах, калі б я мог вярнуцца дадому і выпускаць дым, нібы распалены комін! Хто ведае, якімі зайздрослівымі вачыма глядзелі б на мяне чацвёра маіх братоў і сясцёр!”

 

Пакуль у галаве малпяняці віравалі такія цудоўныя думкі, юнак, крыху праз стому, а крыху праз моцную спёку, два разы салодка пазяхнуў і, паклаўшы люльку на траву, заснуў.

 

І што ж тады зрабіў гэты хітрун Піпі?

 

Ён ціхенька-ціха, на дыбачках, наблізіўся да юнака… ажно стрымліваючы дыханне, памалу-памалу выцягнуў лапу... з неймаверным спрытам схапіў люльку, што ляжала на траве... і пабег з усіх ног, нібы вецер.

 

Вярнуўшысядадому, шчаслівы Піпі адразу ж паклікаў бацьку, маці, братоў і сясцёр і ў іх прысутнасці, уставіўшы трубку ў рот, пачаў пыхкаць з той жа вытанчанасцю і лёгкасцю, як пыхкаў бы стары матрос. Убачыўшы, як з яго рота вылятаюць клубы дыму, маці і браты з сёстрамі засмяяліся што вар'яты, але бацька, які быў малпай разважлівай і дасведчанай, абачліва папярэдзіў яго:

 

— Май на ўвазе, Піпі: ад жадання малпаваць людзей не сёння, дык заўтра ты і сам зробішся чалавекам. І тады... Тады ты горка пра гэта пашкадуеш, але будзе позна!

 

Занепакоены такімі словамі, Піпі дастаў люльку з рота і больш не курыў.

Тым не менш, варта прызнаць, што скрадзеная люлька прынесла яму няшчасце.

 

Праз некалькі дзён з Піпі здарыўся жудасны няшчасны выпадак! Бедалага назаўсёды страціў свой цудоўны хвост, а хвост быў такі прыгожы, што дастаткова было пабачыць яго адзін раз, каб ніколі больш не забываць.

 

І як жа здарылася, што Піпі страціў свой прыгожы хвост?

 

Гэта жорсткая і балючая гісторыя, якая выклікае слёзы ад адной толькі думкі пра яе, і я раскажу вам усё ў наступнай частцы.

 

 

2. Як Піпі страціў свой цудоўны хвост
 

Дык вось, вы мусіце ведаць, што на самым ускрайку лесу, дзе знаходзіўся дом Піпі і яго сямейкі, было вялікае возера, у якім жыў стары кракадзіл, што меў ужо дзве тысячы гадоў.

 

Арабá-Бабá (так звалі старога кракадзіла), аслеп з прычыны свайго паважнага ўзросту і ўжо не мог зарабіць сабе на кавалак хлеба ў поце твару свайго. Таму ён вымушаны быў сядзець з раніцы да вечара на беразе возера, высунуўшы з вады галаву і шырока раскрыўшы пашчу ў чаканні, што тыя, хто праходзіць міма, людзі або жывёлы, паспачуваюць яму і кінуць што-небудзь пажаваць, каб ён не памёр з голаду і працягнуў хаця б яшчэ тысячу гадоў.

 

І шчыра вам скажу: усе, хто праходзіў міма, людзі або жывёлы, ніколі не адмаўляліся падаць міласціну беднаму старому.

 

Піпі таксама заўсёды дапамагаў. Але гэты нягоднік, замест таго каб даць дохлую рыбку ці садавіну, часта і ахвотна весяліўся, кладучы кракадзілу ў пашчу то жменьку каменьчыкаў, то бярэмя галля і крапівы, то цвік або іржавы гарпун, выпадкова знойдзены ля дарогі.

 

Стары кракадзіл не злаваўся на гэтыя грубыя жарты. Наадварот.

Ён спакойна выплёўваў каменьчыкі, галлё, крапіву і цвікі і толькі злёгку матляў галавой, нібы кажучы:

 

— Май на ўвазе, хлапчук! Рана ці позна, ты пападзешся!..

 

Аднойчы Піпі, амаль пакрыўджаны тым, што ад яго жартаў кракадзілу ні горача ні халодна, з наіўным выглядам спытаў яго :

 

— Скажыце, Араба, за той час, што вы жывяце на свеце, вам ніколі не трапляліся нахабныя істоты, якія груба жартавалі з вас ці выказвалі непавагу?

 

— Колькі я такіх сустрэў, маё ж ты малпянятка! У свеце, каб ты ведаў, нахабаў больш, чым мух.

 

— Скажыце, Араба, а калі хлопчыкі вас зневажаюць, вы ніколі не абураецеся?

 

— Мілы мой, жывучы на свеце, я даведаўся, што найвялікшая цнота старых — іх здольнасць цярпліва і пакорліва трываць моладзь.

 

— Значыць, за ўсё жыццё вы ніколі-ніколі-ніколі не злаваліся?

 

Перш чым адказаць, кракадзіл крыху падумаў, а потым вымавіў:

 

— Толькі адзін раз. І ведаеш, хто прымусіў мяне так моцна раззлавацца? Малпяня прыкладна твайго ўзросту.

 

— А што вам зрабіла тое малпяня? — спытаў Піпі з жывой цікаўнасцю.

 

— Гэты гарэза, не ведаю як, дазнаўся, што я вельмі баюся, калі мне казычуць кончык носа. І што ён прыдумаў, каб дастаць мяне? Ён залез на адно з дрэваў, што растуць вакол возера, і, пераскокваючы з галінкі на галінку, кончыкам хваста пачаў казытаць мне нос. Можаш уявіць, што са мной адбылося! На мяне напаў такі сутаргавы смех, што я смяяўся і танцаваў у вадзе цэлы тыдзень! Я думаў, што вось-вось памру!

 

— Праўда? Ах, бедны Араба! — сказаў Піпі з ілжывым спачуваннем.

 

А пасля хуценька пайшоў прэч і ўсім малпам і малпяняткам, якіх сустракаў па дарозе, паўтараў, смеючыся, наступныя словы:

 

— Хочаце павесяліцца? Хочаце паглядзець, як танцуе стары Араба? Прыходзьце заўтра раніцай на возера, і я пакажу вам выдатны спектакль.

 

Як вы можаце ўявіць, наступнай раніцай на беразе возера сабраўся вялізны натоўп.

 

Усе чакалі, калі Араба пачне танцы з падскокамі.

 

І вось Піпі, забраўшыся на дрэва, што навісала над вадой, пачаў спускацца з галінкі на галінку. Трымаючыся за дрэва, ён лёг і выцягнуў хвост настолькі, каб яго кончыкам можна было пакратаць кракадзілаў нос.

 

Але кракадзіл, як толькі адчуў дотык хваста Піпі, клацнуў зубамі — і хап! —  умомант адкусіў яго да самага канца. Малпяня пранізліва закрычала ад болю і, саскочыўшы з дрэва, кінулася ў лес.

Самі паспрабуйце ўявіць, што адчуў Піпі, калі прыбег пад самы дом і, памацаўшы за спінай, заўважыў, што хвост знік.

 

Ён застаўся ў кракадзіла, які на той час яго ўжо нават ператравіў.

 

Ахопленыадчаем і саромеючыся паказацца на вочы сваім сямейнікам у такім жаласлівым бясхвостым стане, Піпі завярнуў на самотны завулак і проста ішоў, ашалеўшы, аж да позняй ночы, сам не ведаючы куды.

 

Нарэшце ён не вытрымаў стомы і прылёг на кучу сухіх галінак, каб крыху адпачыць.

 

І ў той самы момант, калі Піпі задрамаў, ён пачуў грозны голас, які злосна крычаў яму:

 

— Вярні маю люльку!

 

Малпянятка, прачнуўшыся ад спалоху, хацела ўцячы, але не змагло, бо яго імгненна схапілі, пасадзілі ў мяшок і паклалі на спіну зверу з чатырма нагамі, які хутка-хутка пабег.

 

“Што гэта за жывёліна нясе мяне з такім імпэтам? — думала малпянятка і дрыжала ад страху. — Калі раптам гэта леў, то я прапаў! Калі, на бяду, тыгр, то яшчэ горш! Калі гэта гіена або леапард, няма мне паратунку! Ах, няшчасны я! Што гэта за жывёліна нясе мяне з такім імпэтам?”

 

На шчасце, звер зароў па-аслінаму — і Піпі адчуў, як у яго радасна забілася сэрца.

 

Гэтае рыканне было адзіным суцяшэннем, якое атрымаў запхнуты ў мяшок Піпі падчас свайго таямнічага падарожжа!

 

 

3. Пра тое, як Піпі зваліўся ў вялікую раку, і пра ягонае выратаванне
 

Пасля трох дзён і трох начэй няспыннай хады жывёліна, што несла на спіне мяшок з малпяняткам усярэдзіне, нарэшце спынілася і, узняўшыся на дыбкі, скінула мех сярод самотных палёў.

 

А ўздыбілася яна такраптоўна і так высока, што мяшок, зваліўшыся на зямлю, пракаціўся па траве яшчэ з паўкіламетра. Уявіце сабе, колькі кулькоў зрабіла ў цемры беднае малпянятка.

 

Але яшчэ горш стала, калі Піпі паспрабаваў разарваць мяшок, каб адтуль вылезці.

 

Ён драпаў кіпцікамі — нічога не атрымалася, грыз зубамі — таксама нічога. Дарэшты змучаны стомай і голадам, ён пачаў плакаць як дзіця.

 

— Хто гэта тут плача? — спыталася вялікая мыш, якая выпадкова праходзіла міма.

 

— Гэта я! Беднае малпянятка, якое памірае ад гола...

 

Але ён не змог скончыць слова, бо яно перарвалася на сярэдзіне доўгім і гучным пазяханнем, што вырвалася з рота.

 

— Выходзь хутчэй і паясі.

 

— Лёгка сказаць выходзь! Вы разумееце, што я не магу выйсці?

 

— Чаму?

 

— Таму штоне магу разарваць мяшок.

 

— Пакінь гэта мне: я яго перагрызу.

 

Сказана — зроблена: мыш прылегла на траву і пачала грызці з усяе сілы, на якую толькі былі здатныя яе зубы.

Але мяшок не паддаваўся, таму што быў цвярдзейшы за скуру.

 

— Колькі часу спатрэбіцца, каб зрабіць у ім дзірку? — спыталася малпянятка.

 

— Мяшок моцны, але за чатыры ці пяць месяцаў я, спадзяюся, змагу прагрызці дзірку!

 

— Пяць месяцаў?! — закрычаў з сярэдзіны бедны Піпі. — Ды праз пяць месяцаў вы знойдзеце тут толькі мае косткі і кіпцікі!

 

І заплакаў яшчэ мацней.

 

— Хто гэта тут плача? — спытала цялятка, што пасвілася непадалёк.

 

— Няшчаснае малпяня, якое не можа вылезці з мяшка, — адказала мыш.

 

— Чаму не можа?

 

— Таму што мяшок такі цвёрды, што ніяк не паддаецца.

 

— Дазволь мне! Адным ударам рагоў я праб’ю яго як капусны ліст.

 

І цяля, не кажучы больш нічога, адступіла на некалькі крокаў, разагналася, нізка нахіліўшы галаву, і моцна штурханула рагамі мяшок.

 

— О-ёй! Я памёр! — закрычаў з мяшка бедны Піпі і змоўк.

 

Тым часам мяшок пасля грубага штуршка зноў пакаціўся, як поўны паветра пухір, а мыш з цялём беглі за ім, каб спыніць, а мяшок каціўся прэч... а мыш і цяля беглі следам, падскокваючы і высалапіўшы языкі.

 

Яны беглі так цэлы дзень і вось-вось павінныя былі яго дагнаць, але тут мяшок яшчэ разы са два перакуліўся і... зваліўся ў раку, такую глыбокую і шырокую, што з аднаго берага не было відаць другога.

 

Наступнае раніцы некалькі рыбакоў пастукалі ў дзверы прыгожага палаца і нецярпліва запыталі ў лёкая, які падышоў да дзвярэй:

 

— Ці падняўся ўжо сынок гаспадара Альфрэда?

 

— Малады гаспадар, — адказаў лёкай, — сядзіць у зале на першым паверсе і п’е каву з малаком.

 

— Скажыце яму, што сёння на досвітку мы вылавілі ў рацэ той самы мяшок...

 

— Што за мяшок?

 

— Той, якога сын гаспадара ўжо даўно чакае.

 

Паведаміўшы гаспадару навіну, лёкай адразу вярнуўся да дзвярэй і сказаў рыбакам:

 

— Хутчэй заходзьце.

 

Рыбакі зайшлі з мяшком на плячах і, наблізіўшыся да гаспадара, асцярожна паставілі яго на падлогу.

 

— Адкрывайце! — сказаў малады Альфрэда.

 

— Гэта немагчыма, сіньёр. Мы спрабавалі разбіць яго долатам, сякерай і свярдзёлкамі, але мяшок цвярдзейшы за камень.

 

— Вазьміце гэтую шпільку і прабіце ў ім дзіру.

 

Малады Альфрэда зняў з гальштука залатую шпільку, упрыгожаную вялікай перлінай, на якой (вельмі рэдкая рэч!) была бачная размаляваная галоўка прыгожай дзяўчынкі з блакітнымі валасамі.

 

Рыбакі ўзялі шпільку ў рукі і, здзіўлена пазіраючы адзін на аднаго, здавалася, хацелі запытацца: “Як магчыма, каб залатая шпілька магла прабіць мяшок, што вытрываў свярдзёлкі і долата?”

 

— Хутчэй прабіце мяшок! — уладна паўтарыў Альфрэда.

 

Рыбакі нахіліліся і паспрабавалі праткнуць мяшок кончыкам шпількі. Уявіце сабе іх здзіўленне, калі яны зразумелі, што шпілька ўвайшла ў яго так лёгка, быццам мяшок быў з кукурузнай кашы ці ўзбітых вяршкоў.

 

Ледзь толькі ў ім прарабілі дзірку, мяшок разваліўся на дзве часткі, і ўсе ўбачылі беднае збітае малпянятка, якое амаль не падавала прыкметаў жыцця.

 

Альфрэда ўзяў малпянятка на рукі і змачыў яму вусны цёплым малаком.

Пакрысе Піпі акрыяў і адкрыў рот. Тады Альфрэда даў яму кавалачак цукру і хлябец з маслам.

 

Піпі праглынуў хлябец і цукар, нават не перажоўваючы.

 

Пасля ён адкрыў вочы і паглядзеў на сімпатычнага юнака, які ставіўся да яго так клапатліва і ўважліва. Здавалася, Піпі хоча яму падзякаваць.

 

Пад’еўшы малака, хлябцоў і цукровых шарыкаў, Піпі зусім ажыў. Ён саскочыў на зямлю і, стоячы на задніх лапах, пачаў пакрываць пацалункамі руку свайго маладога дабрадзея.

 

Добрасардэчныя рыбакі, узрушаныя гэтай сцэнай, пусцілі па вялізнай слязіне і выціралі вочы, але Альфрэда сказаў ім:

 

Пераклад з італьянскай – Аксана Данільчык © 2012

Чытайце таксама

Оскар Мілаш

Оскар Мілаш

Французскі паэт і літоўскі дыпламат, дзядзька Чэслава Мілаша

Эмілі Дыкінсан

Эмілі Дыкінсан

Амерыканская паэтка, пры жыцці надрукавала каля дзясятка вершаў, пасля смерці зрабілася класікам

Мікіта Славінскі

Мікіта Славінскі

Аўтар твора "Запіскі доктара Брылеўскага"

Тадэвуш Бароўскі

Тадэвуш Бароўскі

Польскі паэт, адзін з самых уплывовых празаікаў паваеннага часу

543