№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Іван Бунін

Зімні сон (Зимний сон)

Апавяданне

Пераклад з рускай Паліна Маслянкова


Удзень, гуляючы, Іўлеў прайшоў па выгане міма школы.

На ганку стаяла настаўніца і пільна глядзела на яго.

На ёй была сіняя на белай авечцы паддзёўка, падперазаная чырвоным пасам, і белая папаха.

Потым ён ляжаў у сваім кабінеце на тахце.

На дварэ, падчас яркага сонца і высокіх яскравых аблоках, гуляла замець.

У вокнах залі сонца горача грэла бліскучыя шыбы.

Халодна і сумна сінела толькі ў кабінеце – вокны яго выходзілі на поўнач.

Затое за вокнамі быў сад, асветлены сонцам усутыч.

І ён ляжаў, абапёршыся на сцёртую саф’янавую падушку, і глядзеў дымныя сумёты і на рэдкае пераблытанае сучча, што чырванавата чарнела супраць сонца на чыстым небе моцнага валошкавага колеру.

Па сумётах і зялёных елках, што тырчалі з сумётаў, густа несла залацістым пылам. І ён, гледзячы, напружана думаў:

– Дзе ж, аднак, з настаўніцай сустрэцца. Хіба паехаць да Вуколавай хаты.

І ў той самы час у садзе, у снежным пыле паказаўся вялікі чалавек, які ішоў па алеі па пояс у снезе: сівая барада развіваецца па ветры, на галаве, на доўгіх простых валасах, сцёртая аблавушка, на нагах валёнкі, на целе адна лядашчая ружовая кашуля.

– Ах, падумаў Іўлеў з радасцю, – напэўна, здарылася нешта жахлівае!

Гэта быў Вукол, збяднелы багатыр, які жыў у самотнай палявой хаце з п’яніцам сынам.

І Вукол стаяў у пярэдняй, плакаў і скардзіўся, што сын б’е яго, з размаху кланяўся пакаёўкам і прасіў гарбаткі – хоць каліва.

– Таму і палез па сумётах, па марозе, – казаў ён. – Што паробіш, прывык, а сын не дае, забіць пагражае...

І выдаць было, што яго самога кранае – а нашмат болей, чым пабоі грубасць сына, – тое, што ён калісьці кожны дзень піў гарбату і прызвычаіўся да яе.

Ён быў выглядаў страшна і ўбога, як мядзведзь, трымаў палку ў пасінелых руках.

– Дайце яму, – сказаў Іўлеў, і гарбаты, і цукру, і белага хлеба!

Вярнуўшыся ў поле, у сваю ледзяную хату, Вукол, карыстаючыся адсутнасцю сына, дастаў з-пад услона пазелянелы самавар, набіў яго ледзяшамі, што намерзлі ў кадцы, накалоў шчэпак, горача запаліў іх, акунуўшы спачатку ў канапляны алей... І хутка, пад дзіравай, праржавелай трубой, самавар буйна загуў, запалыхаў, і стары, усё падаграваючы яго, сеў піць.

Як раптам увайшоў сын.

Хата была ўся блакітная ад дыму.

Стары дапіваў дваццаты кубачак.

І сын так добра ўтнуў яго кіем у цемя, што ён імгненна аддаў богу душу.

Тады Іўлеў загадаў запрэгчы ў сані маладую, гарачую кабылу.

Быў ружовы марозны вечар, і ён апрануўся асабліва цёпла і ладна, выйшаў, сеў, і санкі панеслі яго па выгане да школы.

На ганак адразу ж выйшла настаўніца, што ўвесь дзень чакала яго.

– Мы неадменна павінны паглядзець Вукола! – гукнула яна.

На ёй была сіняя на белай авечцы паддзёўка, падперазаная чырвоным пасам, і белая папаха. Вочы ззялі вясёлай хітрасцю, твар ад папахі здаваўся яшчэ больш мілым і пяшчотным.

Яна смяялася, нахіляючы галаву да муфты, хутаючыся ад гострага ветру.

Кабыла ляцела як на крылах.

Ззаду, за стэпам, заходзіла сонца.

Снежнае поле, што рассцілалася наперадзе, зелянела.

І сустрэчны вецер, як агнём, пёк шчокі, бровы.

Іўлеў азірнуўся – ці не едзе хто ззаду. Поле было пустое і ўжо цямнела ў малінавым святле захаду сонца. І ён абняў настаўніцу, шукаючы вуснамі яе шчаку. Яна засмяялася і схапіла цуглі.

– Не, – крыкнула яна, – мы павінны спачатку заехаць.

І праз хвіліну яны апынуліся каля цёмнай хаты, што чарнела сярод снягоў.

Сагнуўшыся, увайшлі ў цёмныя сені, намацалі ў цемры клямку.

Хата, што адчынілася перад імі, была вялікая і старая, усё ў ёй было чорна, дзіка, груба.

Правіслую столь, бліскучую ад дыму, сажы, падтрымлівала агромністая пакосая печ.

Васковая свечка, прылепленая да стала, ледзь асвятляла гэты змрочны і страшны бярлог.

А за сталом, на ўслончыку, стаяла шырокая, дробная труна, пакрытая каленкорам, на каленкоры, пад бугарком, утвораным складзенымі на грудзях рукамі, ляжала чорная дошка.

– Не бойся! – з д’ябальскай радасцю шапнула настаўніца, моцна схапіўшы Іўлева за руку і ўся прыціснуўшыся да яго. – Едзем, едзем!

І палазы санак, як канькі, засвісталі па мёрзлым снезе. Яшчэ тлела далёка наперадзе змрочна-пурпуровае зарыва, а ззаду ўжо асвятляў поле толькі што ўзніклы светлы шкляны месяц.

Цяпер яны імчалі ў Грэнландыю.

1918


Пераклад з рускай – Паліна Маслянкова © 2009

Чытайце таксама

О. Генры

О. Генры

Амерыканскі пісьменнік, празаік, аўтар папулярных навэлаў, гумарэсак

Дар'я Трайдэн

Дар'я Трайдэн

Юрый Вінічук

Юрый Вінічук

Украінскі пісьменнік, журналіст, містыфікатар, укладальнік анталогіі гатычнай літаратуры

Надзя Гусакоўская

Надзя Гусакоўская

Мігрантка, інтэрсекцыянальная феміністка.

710