№18: Некаторыя любяць паэзію

№18: Некаторыя любяць паэзію

...І ўсё адно мы трымаемся за паэзію, усё адно яе пішам, перакладаем і чытаем, знаходзім і адкрываем для сябе новых і забытых паэтаў і паэтак. Усё роўна самотна рухаемся разам з вершам, рухаемся за ім, ухапіўшыся за ягоныя “парэнчы”, спрабуем адшукаць яго пачатак, намацаць яго “мерыдыян” і, як казаў паэт Паўль Цэлан, прыйсці на сустрэчу з сабой.

Чытаць далей

Анджэй Тшэбіньскі

Каб падняць ружу... (Aby podnieść róże...)

п'еса

Пераклад з польскай Алена Пятровіч


Асобы:


Возуб Тэнеруа – дыктатар “in potentia”, амаль містычная постаць

Іклот Ільфарэ – дыктатар “in potentia”

Ральф Арыёні – дацэнт, ці, можа, прафесар сацыялогіі

Рыза Аблівія – дзяўчына відавочна лёгкіх паводзінаў, нудыстка

Гарпадатэ – гросмайстар у шахматах

Эрнэст Кенгур – чэмпіён у цяжкой вазе, баксёр

Лама Базарні – “правая рука” Іклота Ільфарэ

Хлопец-ліфцёр

Людзі Базарні i Возуба


Дзеянне адбываецца ў інтэрнацыянальным гатэлі “Марока”.


Дзея І


Ультрасучасна абсталяваная спартовая зала гатэля “Марока”. Пасярод стаіць тэнісны стол з нацягнутай сеткай. На сценах кубістычныя спартовыя кампазіцыі ў цёмных, згушчаных танах. На акне, пакуль што зачыненым, – чорная зігзагападобная падстаўка з парай кактусаў. Гарпадатэ, шахматыст, майстар свету – у белым тэнісным касцюме. Эрнэст Кенгур таксама ў тэнісным касцюме, і таксама ў белым. Ральф Арыёні, прафесар – ці, можа, дацэнт – сацыялогіі – у халаце, з цыгарэтай у зубах. Рыза Аблівія, па-жаноцку прыгожая дзяўчына, з вычварэнскім бантам у валасах, з голымі нагамі, напэўна, нудыстка.


Гарпадатэ (да Арыёні): Прафесар, мы пачынаем гульню, а ваша цыгарэта можа нам прапаліць шарык, апошні шарык у гатэлі “Марока”. (да Аблівіі) Дык ты сапраўды думаеш, што канец свету? (вельмі інтэлігентна) Свету, для якога я – гросмайстар у шахматах? (падыходзячы да стала) Праўда, я заўжды адчуваў гэтую сваю залежнасць ад свету як адсутнасць залежнасці, але сёння...


Кенгур: Ваша падача, майстра! Толькі асцярожней з шарыкам!


Гарпадатэ: Увага! (падаé, пачынаецца белая, лёгкая гульня) Семнаццаць: семнаццаць... не бойцеся за яго, гэта моцны шарык...


Кенгур: Такіх моцных шарыкаў пайшло за сёння, здаецца, сем... (да Аблівіі) Ну і? – канец свету?..


Аблівія (да Кенгура): У вас, відаць, былі адны двойкі па рэлігіі! (з наіўнай мудрасцю) Але ж так не выглядаў ніводзін прыстойны канец свету! (да Арыёні) Ты ведаеш, Ральф, хто гэта такія? (паказвае нешта праз акно)


Арыёні: Ах, ці можна нешта ведаць і разумець праз акно!


Гарпадатэ (перадражнівае): Ведаць, разумець?.. Адкуль я ведаю... Тым больш праз акно... Ну, аднак мне здаецца... (не дагаворвае) Бо... (да Кенгура) Эх, чэмпіён, люблю я такія касыя падачы, яны мне нагадваюць ход сланом... (да Арыёні) Ну проста рэвалюцыя, прафесар!.. Гэта ж вядома і без газет!


Кенгур (з лёгкасцю адбіваючы падачу): А вось і не адгадалі! Па рэлігіі ў мяне заўсёды былі тройкі, а двойкі – па гісторыі – А-ёй! І ў выніку сёння на ўсе гэтыя палітычныя справы ў мяне няма нават найдурнейшых поглядаў...


Аблівія (да Кенгура): Вам патрэбныя погляды? Людзі страляюць у людзей, а вам яшчэ патрэбныя погляды? Ральф, ты павінен усё яму патлумачыць!..


Арыёні: Рыза, дзетка, гэта ж ты якраз нічога не разумееш... А я, магчыма, і мог бы што-небудзь расказаць, бо акурат у мяне ёсць погляды, але гэтыя справы – там, за акном (паказвае на вуліцу) – яны нейкія іншыя... (да Кенгура) У мяне таксама, як і ў вас, няма ніякіх поглядаў на гэтыя справы. У мяне ёсць проста погляды!..


Гарпадатэ: Васемнаццаць: семнаццаць, чэмпіёне! (да Арыёні – рассеяны і легкадумны) Ваша праўда, гэтыя рэчы трэба цалкам зневажаць. (да Кенгура) Вашы падачы, чэмпіёне.


Арыёні: Не. Мы ўсё не можам паразумецца. Тут не ідзе размовы пра тое, каб нешта зневажаць. Размова пра тое, што наша агульная гісторыя засталася дзесьці адзаду, па-за намі, і мы, сучасныя людзі з самымі сучаснымі душамі і поглядамі, насамрэч не можам жыць у гэтай гісторыі. Мы ўсё яшчэ павінны жыць неверагодна і гратэскна.


Кенгур (а-ля Піліп з Канапель): Ага, але якая ўласна гэтая сённяшняя рэвалюцыя – вельмі добрая ці вельмі дрэнная?


Гарпадатэ: Спадар, няўжо вы не разумееце, што праз яе нельга будзе дастаць новы шарык, калі ён трэсне!


Арыёні: Так, але вы, майстар, забываеце, што ў той жа час праз яе нас нагнала гісторыя. Гэтая страляніна ў чалавека якраз і ёсць...


Кенгур (павучальна): Таму трэба быць уважлівым, раз нельга купіць новы. (аўт) Халера. Семнаццаць: дзевятнаццаць! Занадта моцна ўдарыў... (уражаны) У боксе гэта было б абсурдам!


Аблівія: Ральф, яны з гэтым пінг-понгам паводзяць сябе, як дзеці! (да Гарпадатэ) А ты ж ведаеш, Пабла, як я баюся дзяцей.


Гарпадатэ: Лепей стаць ля акна і... пяліцца туды. Рыза, скажы, што ты хочаш? (да Кенгура) Так, дзевятнаццаць: семнаццаць (да Арыёні) І на каго вы ставіце, прафесар?


Арыёні (з тонкай іроніяй): Перамагае заўсёды праўда. Стаўлю на яе!


Гарпадатэ (падчас доўгіх і рэзкіх падач): О, вы мне нагадваеце гэтым майго светлай памяці папярэдніка, гросмайстра доктара Карла Дора. Ён таксама меў звычку паўтараць гэты афарызм, што праўда заўжды перамагае (адпраўляючы шарык у сетку). Ну і ўрэшце прайграў мне!


Аблівія (абражаная): Ты ўвогуле не зразумеў іроніі прафесара (вельмі “па-дзявочы” да Арыёні). Гэта быў намёк на несапраўднасць абодвух партнёраў, праўда? Бо ў настольным тэнісе заўсёды перамагае толькі сапраўдны тэнісіст, так, Ральф?..


Кенгур: Васемнаццаць: дзевятнаццаць. Мае падачы, майстра!


Арыёні (да Аблівіі): О не. Гэта проста быў такі сабе філасофскі жарт: я ўжыў у дачыненні да пінг-понга рыторыку Сярэднявечча і прагматызму.


Аблівія: Праўда? Гэта ж цудоўна! (пляскае ў далоні, падобная да вялікай прыгожай лялькі) Дык у гэтых трох словах ажно столькі гумару і філасофіі?


Кенгур: Прафесар, гумарам малю – цыгарэта!!! Бо мы ж праз гэтую праклятую рэвалюцыю не можам купіць новы шарык.


Арыёні: Я гляджу, вы, чэмпіёне, дзякуючы пінг-понгу здабылі сабе палітычныя погляды! (цытуе) “Праз гэтую праклятую рэвалюцыю”... гм... праклятую... адным словам, вы досыць раптоўна робіцеся контррэвалюцыянерам! (да Аблівіі) Перамагае заўсёды праўда – гэта значыць, што праўдай можа быць толькі і выключна перамога. Гэта закулісны бок майго жарту (элегантна гасіць цыгарэту).


Кенгур (няўпэўнена): Не. У мяне ўсё яшчэ няма палітычных поглядаў, прафесар... гэтыя словы пра рэвалюцыю...


Гарпадатэ: Забудзь пра гэта, чэмпіён. Бо прафесара можна было б схапіць за словы... (Кенгур зразае з “бэкхэнду” і атрымлівае ачко).


Кенгур: Дзевятнаццаць: дзевятнаццаць! Пароўну!


Арыёні (да Гарпадатэ): О, мяне схапіць за словы? За якія, майстра?


Гарпадатэ: Уласна за гэтае “пароўну”, за ўсялякія нічые... Праўдай можа быць толькі і выключна перамога! Ну як?


Аблівія: Але ж, Пабла, у настольным тэнісе не бывае нічыёй!


Гарпадатэ: А ў шахматах, у боксе? Дык што адбываецца, прафесар, з праўдай, калі нічыя?


Арыёні (на інтэлектуальным пад’ёме): Майстра, вы адкрылі мне цудоўныя гарызонты!


Гарпадатэ: Дык што там з праўдай, прафесар? (да Кенгура) Колькі там, дзевятнаццаць: дзевятнаццаць?


Кенгур: Так. Увага, я падаю (падача).


Арыёні (усхвалявана): І вось: адначасова нараджаюцца дзве праўды... (да Аблівіі, паказваючы нешта праз акно) Бачыш, там! Ах, калі б не гэтае акно, калі б ведаць, хто гэта!


Гарпадатэ (да Арыёні): Кажаце, прафесар, блізняты? Нічыя – гэта значыць блізняты?


Аблівія (зачаравана, ціха): Калі б ведаць? Тады што, Ральф?


Арыёні: Вось ты ведаеш, што ўвогуле можа быць?


Аблівія (няўпэўнена хітае галавой): Я думаю...


Арыёні (узбуджаны, паўтарае): Рыза, ты ведаеш, што ўвогуле можа быць? Ты калі-небудзь думала пра тое, як гэта пагрозліва і цудоўна, што можа быць абсалютна ўсё! Ну што, Рыза? Канец свету? А калі пачатак? А калі хаця б пачатак нашага жыцця ў сапраўдным свеце? (узнёсла) Не. Досыць ужо глядзець на ўсё праз шыбы! (кідаецца да акна).


Аблівія (спалохана): Што ты робіш, Ральф?


Арыёні (рэшткі ўзнёсласці): Досыць. З мяне досыць. Урэшце я павінен яго адчыніць! (раптам ачомваецца, іранічна) Чуеш, я адчыняю акно!


Аблівія (не заўважаючы іроніі): Ральф, скажы, прашу цябе, што можа быць?


Арыёні (зноў узбуджана): Усё. Літаральна ўсё. Гэтае састарэлае жыццё можа ўрэшце нас нагнаць, і тады мы, Рыза, мы над ім... заваладарым... Тады я змагу быць... нават... дыктатарам!


Аблівія (агаломшаная і захопленая): Ральф!



Твор цалкам можна спампаваць тут:

Пераклад з польскай – Алена Пятровіч © 2013

Чытайце таксама

Андрэй Хадановіч

Андрэй Хадановіч

Андрэй Хадановіч нарадзіўся 13 лютага 1973 году ў Мінску

Габрыэле Д'Анунцыё

Габрыэле Д'Анунцыё

Пералічэнне фактаў з біяграфіі не зможа даць нават аддаленага ўяўлення пра гэту неардынарную асобу

Руноскэ Акутагава

Руноскэ Акутагава

Японскі паэт, празаік, эсэіст эпохі Тайсё, класік новай японскай літаратуры

Гіём Апалінэр

Гіём Апалінэр

Французскі паэт, празаік, крытык, наватар пачынальнік сюррэалізму

112