№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Мацей Стрыйкоўскі

Хроніка польская, літоўская, жамойцкая і ўсёй Русі (Kronika Polska, Litewska, Żmodzka i wszystkiej Rusi)

Пераклад з польскай Алесь Бразгуноў


1582

(урыўкі)


Кн. XV, раздз. I
ПРА ШЧАСЛІВУЮ БІТВУ ЯГАЙЛЫ І ВІТАЎТА
З ПРУСКІМІ КРЫЖАКАМІ І КНЯЗЯМІ НЯМЕЦКАГА РАЙХУ
ГОДУ 1410 [МЕСЯЦА ЛІПЕНЯ 15 ДНЯ]


Слаўлю мужнасць, адвагу ваяроў сармацкіх [1],
Што паскромілі пыху рыцараў крыжацкіх.
Пыху Бог вынішчае, бо пакору любіць,
Сціплых сам карануе, а пыхлівых — губіць.

5 Вітаў-князь і Ягайла [2], пан святы, руплівы,
Злы намер зразумеўшы, што магістр пыхлівы
Прускі [3] меў (той і Княства, і саму Карону
Прылучыць прагнуў гвалтам да свайго Закону),
Разаслалі па землях віты [4] на збіранне
10 Ваяроў, каб рашуча распачаць змаганне;
Бо, казалі, крыжакі ледзь не за парогам,
Усялякае моцы прэцца з Райху многа,
А таму трэба спешна на вайну збірацца —
На чужыне, не дома, з ворагам спаткацца,
15 Гвалт спыніць і з крыжацкай пашчы моцнай сілай
Волю вырваць і славу для Айчыны мілай.
Так усе ваяводствы пачалі збірацца,
За іржавыя латы і зброю хапацца.
Стук збраярскіх, слясарскіх малаткоў нясецца,
20 Тарчаў, дзідаў і грошай бразгат раздаецца.
З шляхты польскае тыя, што былі аселі
І дастатку нямала ў Венгрыі займелі,
Зразумеўшы, што Сігмунт [5] добры да крыжакаў,
Прэч пайшлі, зноў адчуўшы у сабе палякаў.
25 Шмат з Завішаў, Гарбоўскіх, Браглоўскіх і Кальскіх,
Горскіх Скарбкаў, Пухалаў і Налэнчык-Мальскіх [6]
Да Ягайлы, у Польшчу, едзе-прыбывае,
На чужыне здабытых земляў пакідае.
Арцыбіскупа ў Гнезне [7] новага абраўшы,
30 Гнезну права сталіцы польскае надаўшы,
Даручыў бецкай, штырскай [8] шляхце абарону
З боку венграў Ягайла, любячы Карону.
Сам у Слупяй [9], мястэчку, на два дні спыніўся,
Дзе з вялікаю скрухай Богу ўсё маліўся,
35 У касцёле ў малітвах цэлы дзень адбыўшы,
Аж пад вечар што з ежы сціплае спажыўшы.
Каля Чэрвіньска [10] войска Віслай пераправіў,
А ладунак — па мосце, што з чаўноў саставіў.
Дня таго сам князь Вітаўт падышоў з літвою
40 І татары з заволжскай грознаю ардою —
Той ардою, якую год меў на ўтрыманні;
Паказаў іх Ягайлу ў танцы-прывітанні;
А ліцвінаў паставіў збройных пекным строем,
Казакоў і гусараў выставіў па трое.
45 Земавіт Мазавецкі і Януш, княжаты, [11]
Гуфы біскупаў з імі і з Польшчы паняты
На Пятроў дзень [12] да войска польскага прымкнулі,
Каралю і Айчыне сэрцам прысягнулі.
З-пад Чэрвіньска да Прусаў войска падалося.
50 А татары з літвою ўсё, што ні прыйшлося
Па дарозе, крышылі ды з агнём пускалі,
Санктуар у Людбергу [13] нават абабралі.
Не маглі ні Ягайла, ні Вітаўт правінаў
Дараваць: адабралі двух паміж ліцвінаў —
55 Тым самім давялося на суку ўдавіцца;
Так застрашаны, іншы гізаваць збаіцца.
Адышоўшы ад Вукры [14], сталі на раўніне,
Тур’ім полі [15], якое ў прусаў смерцю слыне.
Там кароль войска ставіць на шырокім пляцы,
60 Сцяг трымае каронны, уздыхае ў плачы.
Развінуў сцяг і кажа: “Мой магутны Божа!
Ад Цябе анічога скрытым быць не можа,
Ты ўсе думкі людскія, што пад тайнай, бачыш,
Добрым — ласкай, а злому пакараннем плаціш.
65 Бачыш сэрца маё Ты ў добрай, Божа, волі:
Не хацеў той вайны я пачынаць ніколі,
А тым больш хрысціянаў астуджаць вайною,
Што да бітвы змушаюць крыўдай немалою.
Сам Ты бачыш — прыхільнік міру я, спакою,
70 Не хацеў і не прагнуў ні крыві, ні бою;
Не хацеў, ды народ Твой бараніць мне трэба,
Покуль моц чую, покуль нада мною неба,
Тую ўладу, што даў мне, я не адвяргаю,
За збаванне падданых я адказ трымаю;
75 Рады б кінуць для міру той вайны праявы
(Хоць і маю для помсты важкія падставы),
Каб той Ордэн пагарду і пыху адкінуў,
Як васал, што Кароне шле здаўна даніну;
Толькі ж ён неспатольнай прагнасцю сваёю
80 Змусіў нас, каб на зброю паднялі мы зброю.
Я не змог іх пакорай упрасіць цярплівай,
На мяне пруць вайною люта й ганарліва;
Люд, што мне пад апеку Ты даверыў, Пане,
Хай пад крылы сягоння моцы Тваёй стане.



Каментар


[1] …ваяроў сармацкіх — г.зн. вояў Вялікага Княства Літоўскага і Польшчы. У Рэчы Паспалітай у XVI — XVII стст. надзвычай папулярнай была шляхецкая ідэалогія сарматызму, якая грунтавалася на тэорыі пра паходжанне некаторых народаў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы ад старажытных іранскіх плямёнаў саўраматаў (сарматаў). Гэты этнагенетычны міф сфарміраваўся ў польскай гістарыяграфіі дзякуючы творам М. Бельскага, М. Кромера і асабліва А.Гваньіні, які ў сваёй “Хроніцы Еўрапейскай Сарматыі” атаясаміў славянаў з сарматамі, а Рэч Паспалітую — з Сарматыяй.

[2] Вітаўт — Вітаўт (Аляксандр) Вялікі (1350 — 1430), вялікі князь літоўскі (1392 — 1430). Сын вялікага князя літоўскага Кейстута, стрыечны брат Ягайлы; Ягайла (1352? — 1434) — вялікі князь літоўскі (1377 — 1381, 1382 — 1392), кароль польскі (1386 — 1434), старэйшы сын вялікага князя Альгерда. Заснавальнік польскай каралеўскай дынастыі Ягелонаў.

[3] ... магістр пыхлівы Прускі — Ульрых фон Юнгінген (? — 1410), вялікі магістр Тэўтонскага ордэна (з 1407).

[4] Віты (віці) — копіі каралеўскага ўніверсала на скліканне паспалітага рушання.

[5] Сігмунт — Сігізмунд Люксембургскі (1368 — 1437), кароль венгерскі (з 1387), нямецкі (з 1410) і чэшскі (з 1436), зацяты вораг Ягайлы.

[6] Завішы, Гарбоўскія, Браглоўскія, Кальскія, Горскія Скарбкі, Пухалы, Налэнчык-Мальскія — польскія шляхецкія роды. У Грунвальдскай бітве бралі ўдзел Завіша Чорны з Гарбова, Ян Фарурэй з Гарбова, Ян Браглоўскі, Тамаш Кальскі герба “Ружа”, Скарбэк Гурскі з Гораў герба “Габданк”, Дабеслаў Пухала з Вангрова герба “Венява”, Войцех Мальскі герба “Налэнч”.

[7] Гнезна — першая сталіца Польшчы, цэнтр арцыбіскупства.

[8] Бецкай — магчыма, будзішынскай (ад г. Будзішын, ням. Баўтцэн), г.зн. серба-лужычанскай; штырскай — штырыйскай, г.зн. паходжаннем са Штырыі (цяпер — федэральная зямля ў Аўстрыі).

[9] Слупя — хутчэй за ўсё, паселішча паміж Лоддзю і Скернявіцамі (цяпер у Лодзінскім ваяводстве Польшчы).

[10] Чэрвіньск — даўней горад у Мазавецкім княстве (цяпер Чэрвіньск-над-Віслай у Мазавецкім ваяводстве Польшчы).

[11] Земавіт і Януш Мазавецкія — Земавіт ІV (каля 1352 — 1426) і Януш І (1340 — 1429), князі мазавецкія.

[12] …на Пятроў дзень — г.зн. 29 чэрвеня (12 ліпеня па н.с.).

[13] Людберг — Лідзбарк, даўней крыжацкая крэпасць, цяпер г. Лідзбарк Вельскі ў Вармінска-Мазурскім ваяводстве Польшчы.

[14] Вукра — Вкра, рака ў Мазавецкім і Вармінска-Мазурскім ваяводствах Польшчы, прыток Віслы.

[15] Тур’е поле — поле грунвальдскай бітвы паміж крыжацкімі паселішчамі Танэнберг і Грунвальд.


Цалкам тэкст можна спампаваць па спасылках ніжэй.


STr_chronika.pdf   STr_chronika.doc

Пераклад з польскай – Алесь Бразгуноў © 2011

Чытайце таксама

Сэсар Вальеха

Сэсар Вальеха

Перуанскі паэт, празаік, драматург, журналіст індзейска-гішпанскага паходжання

Фэрнанду Пэсоа

Фэрнанду Пэсоа

Cамы знакаміты партугальскі паэт XX стагоддзя

Тэадор Крамер

Тэадор Крамер

Аўстрыйскі паэт. Існуе прэмія яго імені

Веньямін Блажэнны

Веньямін Блажэнны

Беларускі рускамоўны паэт, аўтар духоўных вершаў, сярод іншага распрацоўваў верлібр

1121