№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Готфрыд Аўгуст Бюргер

Неверагодныя падарожжы сушай і морам, ваенныя паходы і вясёлыя авантуры барона фон Мюнхгаўзэна (Wunderbare Reisen zu Wasser und Lande, Feldzüge und lustige Abentheuer des Freyherrn von Münchhausen)

Урывак

Пераклад з нямецкай Ігар Крэбс

Я пачаў сваё падарожжа ў Расію ў сярэдзіне зімы[i], цалкам справядліва вырашыўшы, што мароз і снег палепшаць дарогі праз поўнач Германіі, Польшчу, Курляндыю і Ліфляндыю, не патрабуючы асаблівых выдаткаў ад высокашаноўных і клапатлівых мясцовых уладаў. А паводле апісанняў падарожнікаў гэтыя дарогі ледзьве не горшыя за шляхі, якія вядуць да храма Дабрадзейнасці. Я выправіўся ў дарогу на кані, бо гэта найзручнейшы спосаб падарожнічаць, калі, канечне, з канём і вершнікам усё ў парадку. У такім выпадку не рызыкуеш ні ўблытацца ў affaire d'honneur[ii] з якім-небудзь “ветлівым”[iii] нямецкім паштмайстрам, ні тым, што сасмаглы фурман будзе спыняцца разам з табой ля кожнай піўной.  Я быў даволі лёгка апрануты і чым далей прасоўваўся на паўночны ўсход, тым болей няўтульна сябе адчуваў.

 

А таму ўявіце сабе стан старога, які ляжаў  на нейкім бязлюдным выгане ў Польшчы і якога наскрозь працінаў норд-ост, а яму амаль не было чым прыкрыць галізну.

Ад усёй душы я пашкадаваў небараку. І, хаця ў мяне самога душа ажно заходзілася ад холаду, я накінуў на яго свой дарожны плашч[iv]. Раптам з нябёсаў пачуўся голас, які пахваліў мяне ў такіх незвычайных выразах: “Чорт мяне пабяры, сын мой, гэта не павінна застацца без узнагароды!”

 

Зусім не здзіўлены, я паехаў далей, пакуль мяне не заспелі ноч і цемра. Нідзе не было ні чуваць, ні відаць ніякай вёскі. Усю зямлю пакрыў снег, і было цёмна хоць вока выкалі.

Стомлены яздой, я сышоў з каня і прывязаў яго да нечага падобнага на завостраную жардзіну, якая тырчала з-пад снегу. Дзеля бяспекі я дастаў свае пісталеты, лёг непадалёку на снег і задаў такога храпака, што не расплюшчыў вачэй, пакуль зусім не развіднела. Як жа я быў уражаны, высветліўшы, што ляжу ў нейкай вёсцы пасярод царкоўнага двара! Спачатку я нідзе не мог знайсці свайго каня, але неўзабаве нада мной пачулася ржанне. Падняўшы вочы ўгару, я ўбачыў, што прывязаны конь звісае з царкоўнага флюгера. Я адразу скеміў, як гэта адбылося. Рэч у тым, што вёску ўначы цалкам занесла снегам. Надвор’е раптам перамянілася, і я мала-памалу, вельмі мякка, апускаўся ўва сне, пакуль раставаў снег. Тое ж, што я прыняў за абрубак дрэўца, было ці то царкоўным крыжам, ці то флюгерам.

 

Не доўга думаючы, я схапіў адзін з пісталетаў, стрэліў у аброць і, вярнуўшы сабе ў такі спосаб каня, працягнуў падарожжа.

 

Усё было цудоўна, пакуль я не дабраўся да Расіі, дзе не прынята ездзіць узімку верхам. Я ўзяў сабе за правіла прытрымлівацца мясцовых звычаяў, і таму знайшоў невялікія аднаконныя сані і весела памчаў у Санкт-Пецярбург. Нават дакладна не ведаю, дзе гэта здарылася, у Эстляндыі ці Інгерманляндыі, але, наколькі памятаю, я апынуўся пасярод жудаснага лесу, дзе заўважыў вялізнага ваўка, якога неадольным зімовым голадам — як ветрам — несла за мной. Неўзабаве ён нагнаў сані, і я ўжо ніяк не мог уцячы ад яго. Я машынальна паваліўся ніцма і дазволіў каню дзейнічаць самастойна дзеля нашай узаемнай карысці. Амаль у той жа момант адбылося тое, пра што я падумаў, але на што не наважваўся ні спадзявацца, ні разлічваць. Воўк зусім не зацікавіўся маёй сціплай асобай, а пераскочыў мяне, разарваў і адразу праглынуў усю заднюю частку майго беднага каня, які ад страху і болю пабег яшчэ хутчэй. Незаўважаны і ацалелы, я крадком падняў галаву і ў жаху пераканаўся, што воўк усё глыбей і глыбей угрызаецца ў каня. Як толькі ён туды ўціснуўся, я з хуткасцю, якой заўсёды славіўся, даў ваўчынай скуры пакаштаваць бізуна. Такі нечаканы напад моцна напужаў ваўка ў гэтым футарале. На ўсе жылы ён ірвануў наперад, мёртвае цела каня звалілася на зямлю — і бач ты! — замест яго ў збруі апынуўся воўк. Я ж не кінуў лупцоўкі, і мы шалёным галопам, насуперак узаемным спадзяванням і на немалое здзіўленне ўсіх разявакаў, уехалі ў Санкт-Пецярбург.

 

Я не хачу, сябры, надакучваць вам балбатнёй пра законы, мастацтвы, навукі ды іншыя дзіўныя рэчы. Яшчэ менш я хачу займаць вас інтрыгамі і вясёлымі прыгодамі ў колах bonton[v], дзе прынята, каб гаспадыня кожны раз сустракала госця чаркай гарэлкі і моцным пацалункам. Я хацеў бы забавіць вас больш значнымі і шляхетнымі прадметамі, у прыватнасці коньмі і сабакамі, чыім вялікім аматарам я заўсёды быў, а таксама лісамі, ваўкамі і мядзведзямі, бо і іх, і іншай дзічыны ў Расіі процьма, як ні ў адной краіне ў свеце, - і ўрэшце, тымі забавамі, рыцарскімі практыкаваннямі і пахвальнымі ўчынкамі, якія пасуюць шляхціцу лепш за крыху заплеснелую грэцкую, ці лаціну, ці ўсе гэтыя надушаныя падушачкі, кутасы і выкрутасы французскіх эстэтаў ды… цырульнікаў.

Спатрэбіўся некаторы час на тое, каб мяне залічылі ў армію, таму ў мяне было некалькі месяцаў поўнай свабоды і вольнага часу, які я, як і грошы, мог марнаваць найвысакароднейшым у свеце чынам. Некаторыя ночы я бавіў за картачным сталом, а многія — пад звон поўных бакалаў. Халодны клімат краіны і нацыянальныя звычаі адвялі бутэльцы значна больш важную ролю падчас свецкіх забаў, чым у нашай цвярозай Германіі. З гэтай прычыны я часта сустракаў у Расіі людзей, якіх можна было лічыць сапраўднымі віртуозамі ў высакародным мастацтве піцця. Але ўсе яны былі вартымі жалю дылетантамі ў параўнанні з сівабародым генералам з медна-чырвоным тварам, які трапезнічаў з намі за агульным сталом. Стары пан страціў у нейкім баі супраць туркаў верхнюю частку чэрапа і таму, сустракаючы ў кампаніі новага чалавека, з ветлівай дабрадушнасцю выбачаўся за тое, што вымушаны заставацца за сталом у капелюшы. Звычайна за абедам ён апаражняў некалькі бутэлек брэндзі, дадаючы ў канцы бутэльку араку[vi], і ў залежнасці ад абставінаў мог некалькі разоў паўтарыць усё da capo[vii]. Але ж па ім ніколі не было бачна, што ён п’яны. Вы не можаце ў гэта паверыць? Я дарую вам, сябры. І мне гэта здавалася неверагодным. Я доўга не мог зразумець, як усё растлумачыць, пакуль выпадкова не падабраў ключык. Час ад часу генерал прыўздымаў капялюш. Я часта такое назіраў і не бачыў у гэтым нічога незвычайнага. Натуральна, яму рабілася горача, і ён ўсяго толькі праветрываў галаву. Але потым я заўважыў, што разам з капелюшом ён прыпаднімае і прымацаваную да яго срэбную пласцінку, якая замяняла яму чэрап, пасля чаго пара ад прынятых ім спіртных напояў лёгкім воблачкам уздымалася ўверх. Разгадка знайшлася, і я расказаў пра гэта некалькім добрым сябрам. Калі я зрабіў сваё назіранне і прапанаваў даказаць ягоную слушнасць з дапамогай аднаго эксперымента, якраз быў вечар. З люлькай у руках я падышоў да генерала ззаду і, як толькі ён прыўзняў капялюш, падпаліў тое воблачка кавалкам паперы. Нашым вачам адкрылася вельмі незвычайнае і ў той жа ступені маляўнічае відовішча. Воблачка над галавой нашага героя імгненна ператварылася ў вогненны слуп. Тая ж пара, што затрымалася паміж валасамі і капелюшом, утварыла найпрыгажэйшы агністы німб блакітнага колеру, чароўнейшы за любы німб, што асвечваў галаву самага вялікага святога. Утаіць гэта ад генерала мы не маглі, але ён зусім не раззлаваўся і шмат разоў дазваляў нам паўтараць эксперымент, які надаваў яму такі ўзвышаны выгляд.


[i] Гістарычны барон Мюнхгаўзэн выправіўся ў Расію ў 1738 г.

[ii] Справа гонару, спрэчка (фр.).

[iii] У першым нямецкім выданні літары ў слове “ветлівым” перавернутыя дагары нагамі.

[iv] Пар. з легендай пра св. Марціна Турскага (316 — 397 гг. н.э.), які ў зімовую сцюжу аддаў жабраку палову свайго плашча.

[v] Высакародныя манеры, тут: найвышэйшыя колы.

[vi] Моцны спіртны напой, які гатуюць з соку какосавай ці фінікавай пальмы або з рысу. Ад араб. arag — пот.

[vii] Спачатку (іт.).

Пераклад з нямецкай – Ігар Крэбс © 2015

Чытайце таксама

Інгеборг Бахман

Інгеборг Бахман

Аўстрыйская пісьменніца, паэт, лаўрэатка мноства прэмій

Веньямін Блажэнны

Веньямін Блажэнны

Беларускі рускамоўны паэт, аўтар духоўных вершаў, сярод іншага распрацоўваў верлібр

Інгрыд Ноль

Інгрыд Ноль

Нямецкая аўтарка дэтэктываў і трылераў

Генрык Сянкевіч

Генрык Сянкевіч

Нарадзіўся 5 траўня 1846 году ў фальварку Воля-Акшэйска на тэрыторыі Польшчы, якая ў той час уваходзіла ў склад Расійскай імперыі

280