№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Ўільям Батлер Ейтс

Празорца (A Visionary)

Апавяданне

Пераклад з ангельскай Антон Францішак Брыль
Юнак завітаў у маё жытло нядаўна ўвечары і пачаў гаварыць пра стварэнне зямлі й нябёсаў ды многа пра што яшчэ. Я пытаўся ў яго, чым ён жыве і што дзее. З нашай папярэдняй сустрэчы ён напісаў шмат вершаў і намаляваў шмат таямнічых выяў, але апошнім часам пазбягаў і пісаць, і маляваць. Ён усім сэрцам засяродзіўся на тым, каб зрабіць свой розум моцным, дзейным і спакойным, і баяўся, што поўнае хвалявання жыццё мастака шкодзіць яму. Але пачытаць свае вершы ён адразу згадзіўся. Ён трымаў іх усе ў памяці, некаторыя нават ніколі не запісваў. Раптам я заўважыў, што ён узрушана кудысьці ўглядаецца.

— Вы нешта бачыце, N.? — спытаў я.

— Зіхоткая крылатая жанчына, укрытая ўласнымі валасамі, стаіць ля дзвярэй, — такімі ці падобнымі словамі ён адказаў 

— Гэта ўплыў кагосьці жывога, хто думае пра нас і чые думкі яўляюцца нам у такім сімвале? — спытаў я, бо добра знаёмы са звычаем празорцаў і ладам іх размоў.

— Не, — адказаў ён, — бо калі б гэта былі думкі жывога, я адчуў бы жывы ўплыў сваім жывым целам, і маё сэрца забілася б, а подых саслаб. Гэта дух. Хтосьці, хто ўжо памёр ці ніколі не жыў.

Я спытаў, чым ён займаецца, і пачуў у адказ, што ён — прадавец у вялікай краме. Але ўцеха яго была ў блуканнях сярод пагоркаў; ён заводзіў размовы з паўвар'ятамі і празорцамі з ліку сялян альбо пераконваў людзей дзіўных і разгубленых даверыць свае беды ягонаму клопату. У іншы вечар, калі я быў у яго ў гасцях, нямала людзей завітала пагаварыць аб сваіх верах і бязвер'ях, быццам жадаючы азарыць іх мяккім святлом яго розуму. Падчас такіх размоў да яго, бывала, прыходзілі відзежы. Па чутках, ён праўдзіва расказваў многім аб іх мінулым ці аб далёкіх сябрах, і людзі трымцелі перад гэтым дзіўным настаўнікам, амаль хлопчыкам, які разуменнем пераўзыходзіў найстарэйшых з іх.

Вершы, якія ён мне чытаў, поўніліся яго сутнасцю і яго відзежамі. Часам размова ішла пра іншыя жыцці, якія ён пражыў, як верыў сам, у іншых стагоддзях, а часам пра людзей, з якімі ён размаўляў, адкрываючы ім іх уласныя думкі. Я сказаў, што хачу напісаць артыкул аб ім і яго вершах, і ён пагадзіўся з умоваю, што не будзе названы па імені, бо жадаў заўсёды заставацца "невядомым, цьмяным, безаблічным". На наступны дзень я атрымаў пакет з ягонымі вершамі і запіску: "Вось копіі тых вершаў, якія вам спадабаліся. Не думаю, што буду яшчэ пісаць альбо маляваць. Я рыхтую сябе да цыкла іншых дзеяў у іншым жыцці. Мне трэба мацаваць карані й галлё, і не час распускаць лісты і кветкі".

Яго вершы ўсе былі спробамі злавіць якісьці высокі, бесцялесны настрой у сетку цьмяных вобразаў. У кожным вершы былі ўдалыя месцы, але часта іх атачалі думкі, для аўтара відавочна вельмі важныя, а для іншых зусім нераспазнавальныя. Месцамі гожая думка гублялася за неахайнасцю фраз, быццам паэт раптам сумняваўся, ці не дурная ўрэшце справа гэтае пісанне. Вершы ён часта суправаджаў малюнкамі, у якіх анатамічныя недакладнасці не цалкам зацямнялі хараство пачуцця. Феі — ён верыць у фей — нярэдка з'яўляліся на гэтых малюнках. На адным быў Томас з Эрсілдуна, які сядзеў нерухома ў прыцемку, а юная гожая істота шапатала нешта яму на вуха, нахіліўшыся з ценю. Найбольш яго вабілі яркія колеры: духі з паўлінавымі пёрамі замест валасоў; прывід, які цягнуўся з палымянага віру да зоркі; дух, з далоні якога напалову бачны пералівісты крыштальны шар, сімвал душы. Але пад шчодрасцю фарбаў заўжды хаваўся заклік да чалавечага спачування. Гэты заклік прыцягвае да яго тых, хто, як і сам ён, шукае азарэння ці аплаквае мінулыя радасці. Адзін такі выпадак асабліва памятны. Зіму ці дзве таму ён хадзіў ноч напралёт сярод пагоркаў, размаўляючы са старым селянінам, які, маўклівы з іншымі, яму адкрываў усе свае клопаты. Абодва былі няшчасныя: N. — бо акурат тады ўпершыню вырашыў, што мастацтва і паэзія не для яго, стары селянін — бо сілы яго слаблі, у мінулым не было дасягненняў, а ў будучыні — надзеяў. Селянін блукаў ва ўспамінах аб сваіх нягодах. То ён узгараўся: "Бог мáе нябёсы! Мáе нябёсы, а прагне цэлага свету!" А то жаліўся, што старыя суседзі ўсе памерлі і ніхто яго не памятае. Раней яму ў кожнай хацінцы падсоўвалі крэсла да агню, а цяпер толькі пытаюцца: "Што гэта за дзед?" "Фрэт (так завецца па-ірландску лёс) вісіць нада мною", — паўтараў ён, а тады зноў пачынаў гаварыць пра Бога й нябёсы. Неаднойчы ён казаў, махаючы рукою ў бок гары: "Я адзін ведаю, што здарылася пад цёрнам сорак год таму", — і слёзы на яго твары блішчэлі ў месяцавым святле.
Пераклад з ангельскай – Антон Францішак Брыль © 2014

Чытайце таксама

Хенрык Нордбрандт

Хенрык Нордбрандт

Дацкі пісьменнік, аўтар шэрагу зборнікаў вершаў, эсэ, раманаў, падарожных нататак. Лаўрэат прэміі Дацкай акадэміі (1980), літаратурнай прэміі Шведскай акадэміі (1990).

Эрнэст Доўсан

Эрнэст Доўсан

Ангельскі паэт.

Антоні Эдвард Адынец

Антоні Эдвард Адынец

Беларускі польскамоўны паэт, перакладчык і драматург, сябра Таварыства філарэтаў

Войцех Кучак

Войцех Кучак

Польскі празаік, паэт, сцэнарыст, кінакрытык, спелеолаг

432