Сёлетняй вясною ў Гарадзенскай харальнай сінагозе прайшла выстава мастака Алеся Сурава “Паштоўкі з мястэчка”. Рэдакцыя часопіса “ПрайдзіСвет” наведала выставу. З мастаком пагутарыў Альгерд Бахарэвіч.
— Якія сувязі — творчыя, духоўныя, біяграфічныя або іншыя — вы адчуваеце з яўрэйскай культурай?
А. С.: Мае сувязі з яўрэйскай культурай базуюцца на ўсведамленні таго, што яна была часткай культуры і гісторыі нашай краіны. Немалой часткай, уплыў якой на беларускую культуру і сёння адчувальны і відавочны.
— Як мастаку вам даводзіцца ісці на кампрамісы?
А. С.: Усё жыццё знізанае з кампрамісаў. Без кампрамісаў няма руху наперад.
— Вашая творчасць — палітычная?
А. С.: Мая творчасць хутчэй публічная, чым палітычная. Але я шмат працаваў і працую ў галіне палітычнай карыкатуры.
— Ці можна ўваскрасіць страчаны свет з дапамогай мастацтва?
А. С.: Страчаны свет з дапамогай мастацтва можна толькі ўспомніць, прыгадаць, выкарыстаць у якасці вобразаў і натхнення на новыя творы.
— Ці дастаткова гісторыя Горадні/Гародні прадстаўленае ў сучасным мастацтве Беларусі?
А. С.: Гісторыя Гародні ў мастацтве ўвогуле не распрацоўвалася. Рэдкія працы звернутыя да рэальных падзей у гісторыі горада. У асноўным гэта відовішчныя краявіды і архітэктурныя помнікі.
— Выстава ў Гарадзенскай сінагозе — ці нясе яна нейкае асаблівае мастацкае пасланне?
— А. С.: Выстава ў сінагозе — гэта мая мастацкая акцыя, рэакцыя на тое, што мы страцілі значную частку той нашай культуры, якая ў пэўным сэнсе сфармавала выгляд нашых гарадоў і мястэчак, іх непаўторны каларыт, культуру адносін, музыку, літаратуру і г.д. Пасля Другой сусветнай вайны ўсё пайшло па-іншаму…
Нават сама гісторыя сінагогі ў Гродне дала прытулак і дах над галавой амаль усім гарадзенскім мастакам. Тут былі майстэрні Саюза мастакоў.
Трэба быць удзячнымі. Трэба не забываць сваю гісторыю.
— Якія пункты сутыкнення маюць, па-вашаму, беларуская і яўрэйская культура ў нашай краіне?
А. С.: З таго часу, як прыйшла да нас яўрэйская культура, пайшоў працэс узаемаўзбагачэння. Успомнім хаця б, колькі беларускіх пісьменнікаў, мастакоў, музыкантаў, актораў мае яўрэйскае паходжанне. Нават у побытавым свеце. Дранікі, якія мы спрабуем упіхнуць у рот кожнага замежніка, прыйшлі да нас разам з яўрэямі. Прыкладаў прыводзіць можна шмат.
— Ці ёсць, на вашую думку, нацыянальнасць у мастацтва?
А. С.: Нацыянальнасць ёсць у мастака. Ёсць этнаграфічнае мастацтва. Мастацтва — гэта мова якраз міжнацыянальных зносін.
— Ці важная для вас тэма Халакосту?
А. С.: Тэма Халакосту — глабальная тэма на ўсе часы. І яўрэйскі Халакост — гэта толькі частка сусветнай трагедыі розных народаў. Ад амерыканскіх індзейцаў да сённяшніх курдаў.
— Ці існуе, на вашую думку, у сучаснай Беларусі антысемітызм?
А. С.: Антысемітызм існуе. Але ён існуе на нейкім прымітыўным, побытавым, узроўні, як неўсвядомлены, не прыпраўлены ідэалогіяй рэфлекс. Я добра адчуў гэта, працуючы над выставай. Нават, здаецца, нармальныя людзі пыталіся: “Нашто мне гэтая тэма патрэбная? Ты ж потым не адмыешся…” —і г.д.
— Якая літаратура вам цікавая, якія кнігі вы чытаеце?
А. С.: Люблю добрую літаратуру. Чытаю многа. Люблю літаратуру, якая выклікае вобразы, натхняе… Гістарычную люблю… Вось нядаўна адным удыхам заглынуў “Радзіва Прудок” А. Горвата. А замест Бібліі ў мяне заўсёды ляжаць кнігі Алеся Разанава.
Фота Юлі Цімафеевай.
