№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Мікалай Гумілёў (Николай Гумилёв)

1886 - 1921

Мікалай Гумілёў
Рускі паэт, празаік, драматург, перакладчык і літаратурны крытык, але перш за ўсё паэт; салдат і падарожнік, улюбёнец жанчын і рыцар, Вялікі Муг (Велімуг — прозвішча паэта, прачытанае наадварот) і сіндык “Цэху паэтаў”, тэарэтык акмеізму (літаратурнага напрамку, які Гумілёў супрацьпастаўляў сімвалізму і пра які пісаў у артыкуле “Спадчына сімвалізму і акмеізму”: “Заўсёды памятаць пра неспасцігальнае, але не абражаць сваю думку пра яго больш ці менш імавернымі здагадкамі — вось прынцып акмеізму”) і адзін з арганізатараў Петраградскага аддзелу Усерасійскага саюзу пісьменнікаў. Своеасаблівым аповедам пра творчасць Гумілёва можна назваць санэт Ігара Севяраніна з кнігі “Медальёны”:
 

ГУМІЛЁЎ

 

Шлях канквістадара — стралой між гор,
І рамантычны квет як квет прарочы.
Трохколерныя перлы дзесь на ўзбоччы
Марскіх разваг — і вогнішча віхор.

Увойдзе падарожнік у шацёр,
Завершыць шлях, якім праз словы крочыў,
І хай Еўропа з Афрыкі рагоча,
Слуп вогненны — душы яе прастор.

Хто лепей апаэціць да нябёсаў
Таго, хто за жыццё дзесяткі лёсаў
Здалеў пражыць? Каханак, Зверабой,

Салдат, ён верны рыцарскай манеры
І па Зямлі сумуе на Венеры,
Узброены падзорнаю трубой.

 

(эксперыментальны пераклад — Г. Янкута)


У гэтым вершы згадваецца большасць паэтычных зборнікаў М. Гумілёва: “Шлях канквістадараў” (1905), “Рамантычныя кветкі” (1908), “Перлы” (1910), “Вогнішча” (1918), “Шацёр” (1921), “Вогненны слуп” (1921) — у пералік не ўвайшлі зборнікі “Чужое неба” (1912), “Калчан” (1916), “Да Сіняй зоркі” (1917), “Парцалянавы павільён” (1918). Апроч гэтага прысутнічае намёк на тое, што ў выданні 1910 году перлы былі трох колераў: “Перлы чорныя” (“Жемчуг чёрный”), “Перлы шэрыя” (“Жемчуг серый”) і “Перлы ружовыя” (“Жемчуг розовый”); колеры гэтыя інтэрпрэтуюцца як сімвалы ночы (чорны), змяркання (шэры) і світання (ружовы) як міфалагічнага руху са страчанага раю да Эльдарада, новае зямлі (А. Архіпава).

Ёсць тут і радок, які адсылае да аднаго калі не самага знакамітага, дык дакладна самага запамінальнага верша Гумілёва:
 

На далёкай зорцы Венеры

Свеціць сонца ўдвая прамянісцей.

На Венеры, ах, на Венеры

Дрэвы маюць сіняе лісце…


У санэце намякаецца на афрыканскія падарожжы Гумілёва, які знакаміты яшчэ і сваімі даследаваннямі гэтага кантынента. Першае грунтоўнае падарожжа адбылося ў 1908 годзе, калі 25 верасня паэт выязджае ў Адэсу, адтуль — у Джыбуці, пасля — у Абісінію. Паездка 1913 году была значна лепш абсталяваная. Разам са сваім пляменнікам Мікалаем Свярчковым Гумілёў праз Адэсу скіраваўся ў Стамбул, адтуль — у Егіпет, а пасля ў Джыбуці і Харар і далей — у маладаследаваныя афрыканскія раёны. Памяць пра Гумілёва яшчэ доўга жыла ў тых раёнах (так, Георгій Іванаў у сваім цыкле ўспамінаў “Кітайскія цені” піша: “Негры са сфармаванага ім атраду спявалі, маршыруючы па Сахары: Няма ружжа, лепшага за Маўзэр! // Няма вахмістра, лепшага за Э-Бэль-Бэка! // Няма начальніка, лепшага за Гумілёха!”). Афрыканская калекцыя Гумілёва легла ў асновы збору Акадэміі навук (якая, уласна, і фінансавала гэтае падарожжа), а пераклады Гумілёва абісінскіх песняў, запісаных праз перакладнікаў, дагэтуль лічацца ўнікальнымі.

Гумілёў-зверабой паўсюль шмат расказваў пра сваё паляванне на леапардаў, у якасці доказу паказваючы (паводле словаў Ірыны Адоеўцавай) шкуру, што ляжала на падлозе яго кватэры.

Згадваецца ў санэце і пра Гумілёва-салдата (а гэтаму перыяду жыцця паэта прысвечаныя яго “Запіскі кавалерыста”). У пачатку жніўня 1914 году паэт запісваецца добраахвотнікам у кавалерыю (хаця яшчэ ў 1907 годзе яго прызналі непрыдатным да вайсковае службы з прычыны касавокасці; прайсці камісію ён здалеў, страляючы не з правага пляча, як у першы раз, а з левага) і да 1918 году знаходдзіцца ў дзейнай арміі. У 1915 годзе быў узнагароджаны двума Георгіеўскімі крыжамі, 4-й і 3-й ступеняў.

Зведаў Гумілёў і славу каханка і дамскага ўлюбёнца. Чаго вартая адна дуэль з Валошыным, прычынай якой зрабілася Чэрубіна дэ Габрыяк (Елізавета Дзмітрыева); абодва паэты спазніліся на дуэль (дарэчы, секундантам Валошына быў граф Аляксей Мікалаевіч Талстой, а секундантам Гумілёва, паводле ўспамінаў таго ж Талстога, — Міхаіл Кузмін), была згубленая, а пасля знойдзеная адна галёша, Гумілёў адзін раз не пацэліў, а ў Валошына было дзве асечкі.

Гумілёў быў двойчы жанаты (першая жонка — Ганна Гарэнка-Ахматава, другая — Ганна Энгельгарт) і меў траіх дзяцей, сярод яго захапленняў была і Ларыса Рэйснэр, і Алена дзю Бушэ (якой ён прысвяціў зборнік “Да Сіняй зоркі”), і Вольга Высоцкая (маці другога, пазашлюбнага, сына Гумілёва — Арэста Высоцкага; першы, Леў Гумілёў, дарэчы, зрабіўся знакамітым гісторыкам, трэцяе дзіця, дачка, разам з маці загінула падчас блакады Ленінграду) і многія іншыя.

Гумілёў-перакладчык вызначыўся не толькі пералажэннямі на рускую мову абісінскіх песняў. Па падрадкоўніках Уладзіміра Шылейкі, спецыяліста па Старажытным Усходзе, свайго сябра і другога мужа Ганны Ахматавай, пераклаў “Песню пра Гільгамеша”; сам перакладаў з ангельскай (Ў. Шэкспір, О. Ўайлд, Р. Браўнінг, Р. Саўці, С. Колрыдж), французскай (Т. Гацье, Ш. Бадлер, Ф. Віён, Ж.-М. дэ Эрэдыя, А. Рэмбо), італьянскай (Дж. Леапардзі), нямецкай (Г. Гайнэ) моваў. Творы Гумілёва перакладаліся на ангельскую, нямецкую, гішпанскую, італьянскую, украінскую, кітайскую, літоўскую, нідэрландскую, шведскую, польскую, сербскую, славацкую, беларускую, французскую, іўрыт, чэшскую, японскую і многія іншыя мовы (у тым ліку на такія рэдкія як эсперанта, асецінская, азербайджанская ці карэльская).

Летам 1921 году Гумілёў быў арыштаваны па абвінавачанні ва ўдзеле ў контррэвалюцыйнай арганізацыі (так званая “Таганцаўская змова”) і расстраляны ў жніўні таго ж году. Месца пахавання дагэтуль невядомае.

 

Падрыхтавала Ганна Янкута

Чытайце таксама

Антоніё Табукі

Антоніё Табукі

Аўтар раманаў, апавяданняў, нарысаў, тэатральных сцэнараў, куратар італьянскага выдання твораў Фэрнанду Пэсоа.

Сельма Лагерлёф

Сельма Лагерлёф

Шведская пісьменніца, першая жанчына, якая атрымала Нобелеўскую прэмію па літаратуры

Веньямін Блажэнны

Веньямін Блажэнны

Беларускі рускамоўны паэт, аўтар духоўных вершаў, сярод іншага распрацоўваў верлібр

Вікенцій Равінскі

Вікенцій Равінскі

Беларускі паэт і празаік, адзін з пачынальнікаў беларускай сатыры

2046