№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Мойшэ Кульбак (מוישע קולבאק)

1896 - 1937

Мойшэ Кульбак
Беларуска-габрэйскі пісьменнік і перакладчык, пісаў на мове ідыш. Нарадзіўся ў Смаргоні ў габрэйскай сям’і. Вучыўся спачатку ў габрэйска-рускай казённай школе, наведваючы па вечарах хедар, потым у Свянцянскай, Валожынскай і Мірскай ешывах, выкладаў у Смаргоні, Мінску, Вільні. Падчас Першай сусветнай вайны працаваў настаўнікам у габрэйскім доме сіротаў у Коўне.

Спачатку Кульбак пісаў вершы на іўрыце, аднак хутка перайшоў на ідыш. Першы надрукаваны верш пісьменніка “Зорачка” зрабіўся народнай песняй. У 1919 годзе Кульбак пераехаў з Мінска ў Вільню, дзе здаў у друк свой першы зборнік “Вершы” (выйшаў у 1920 годзе) і напісаў сімвалісцка-рамантычную паэму “Горад” (די שטאָט), надрукаваную ў альманаху “Вайтэрбух” у 1920 годзе.

У 1920 годзе Кульбак пераехаў у Берлін. У гэты час ён напісаў паэму “Беларусь” і падрыхтаваў зборнік “Новыя вершы” (надрукаваны ў Варшаве ў 1922). У 1923 ён выправіўся ў Вільню, якая была тады цэнтрам габрэйскай культуры, а ў канцы 1920-х зноў вярнуўся ў Мінск. У гэты час у яго творчасці з’яўляюцца гістарычныя творы з філасофскім падтэкстам: драма “Якаў Франк” (1923), раман “Месія, сын Эфраіма” (1924). Гістарычныя і бытавыя рэаліі афарбаваныя ў гэтых творах фантастычнымі тонамі габрэйскага містыцызму, фальклорнымі матывамі і экспрэсіянісцкім гратэскам.

У 1923—1928 Кульбак жыў у Вільні, выкладаў у габрэйскіх гімназіях і настаўніцкай семінарыі, часта выступаў з лекцыямі і артыкуламі пра габрэйскую літаратуру і быў абраны старшынём заснаванага ў 1927 годзе Сусветнага габрэйскага ПЭН-Клуба. Тэмай яго новага рамана “Панядзелак” (1926) зрабілася збянтэжанасць адчужанага ад народнага асяроддзя габрэя-інтэлігента перад падзеямі першых пасляваенных гадоў.

У 1928 годзе Кульбак пасяліўся ў Мінску, шмат перакладаў на ідыш (вершы беларускіх паэтаў, напрыклад, Янкі Купалы і Якуба Коласа, “Рэвізор” Гогаля). Першая частка вялікай аповесці Кульбака “Зельманцы” (1931) пра змены, якія адбыліся ў вернай традыцыям вялікай габрэйскай сям’і за гады савецкай улады, была кепска сустрэтая “пралетарскай” габрэйскай крытыкай за іронію і гратэск, за цёплае стаўленне аўтара да так званых “адмоўных герояў”, але асабліва — за напісаны хоць і добразычліва, але відавочна з адценнем сарказму партрэт цёмнага і пражэрлівага героя-камуніста. Спроба Кульбака ў другой частцы аповесці (1935) “выправіцца” не ўдалася — твор атрымаўся нечытэльным. Пра творчыя магчымасці пісьменніка ў гэты перыяд сведчыць яго сатырычная паэма пра Берлін 1920-х гадоў “Дзісненскі Чайлд Гарольд” (1933).

11 верасня 1937 Кульбак быў арыштаваны як “вораг народа” і 29 кастрычніка таго ж году расстраляны. Яго драматычная паэма “Разбойнік Бойтрэ” (1936), пастаўленая шэрагам габрэйскіх тэатраў, была знятая з рэпертуару, а п’еса “Беньямін Магідаў” (1937) пра маладога камандзіра партызанскага атрада, які вядзе барацьбу з польскімі легіянерамі ў Беларусі, не была дапушчаная да пастаноўкі ў Бірабіджанскім габрэйскім тэатры.

Чытайце таксама

Вацлаў Гавал

Вацлаў Гавал

Чэшскі драматург, эсэіст, дысідэнт, першы прэзідэнт Чэшскай Рэспублікі

Станіслаў Бараньчак

Станіслаў Бараньчак

Польскі паэт, літаратуразнаўца, крытык, эсэіст, перакладчык, актыўны дзеяч Салідарнасці

Юрый Вінічук

Юрый Вінічук

Украінскі пісьменнік, журналіст, містыфікатар, укладальнік анталогіі гатычнай літаратуры

Антонія Поцы

Антонія Поцы

2417