№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Тэадор Крамер

У лёсавым краі

Вершы

У лёсавым краі

(Im Lößland)

 

Пад лістотай — камлі, пад палеткамі — грунт,

пад карэннем — парода і змрок.

Хіліць вецер кустоўе асенняй парой,

канюшыннае ржышча гніе пад гарой

і адвечнасці чуецца крок.

 

Стромкі кожны абрыў і глыбокі — ручай,

і зялёныя плямы наўзбоч.

І зямное нутро тут імкне дагары,

і ўзвышаюцца скалы, нібы ў гушчары

прараслі яны ў гэтую ноч.

 

Скамянелых малюскаў выносіць пад плуг

гэты мергельны, лёсавы край.

Пад хмызамі яловыя прэюць камлі,

вінаград узбягае па стромкай раллі,

і птушыны разносіцца грай.

 

пераклад з нямецкайГанна Янкута

 

 

 

Шчодрае лета

(Der reiche Sommer)

 

Двое з джутавай фабрыкі выбеглі ўдзень,

на гарачы прылеглі пясок,

асвятляў іх галовы пякучы прамень,

і свабодна вісеў паясок.

Толькі пыл у іх горлах стаяў, як камяк,

ён у лёгкіх трывала захрас,

і на вуснах крыві саладжавае смак

адчуваўся пад сонцам не раз.

 

І ў малочнік свой хлеб апускалі яны,

каб суняць у грудзях калаццё,

і да восені хрыплай выгоды адны

абяцала цяпло і жыццё.

Пахла мёдам п’янкім, і аблазіў загар,

і паветра было як з агню.

Пра далёкі свой дом, пра найлепшую з мар

гаварылі яны ўпершыню.

 

І квітнела ў іх словах штодня прыгажосць,

што дзівосна дарыла святло,

і чырвоных бягоній цвіло яшчэ досць,

і жыццё каляровым было.

Шчодрым быў цэлы свет: і пякучы прамень,

і пясок, і зялёны адхон.

Двое з джутавай фабрыкі выбеглі ўдзень

пад дакучлівы спеў верацён.

 

пераклад з нямецкайГанна Янкута

 

 

 

Яшчэ нічога не зрабілі мне...

(Die Wahrheit ist, man hat mir nichts getan...)

 

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

З газетамі даўно я не сябрую,

і маці з дому не вядуць старую.

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

Я з мясніком сваруся аб цане,

калі плачу, ён дзякуе нясмела.

Адно з чаго жыву, незразумела.

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

Лаўлю трамвай, і вуліца ў акне,

дзе, як раней, хаджу неасцярожна,

не ведаючы, нельга так ці можна...

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

Цяпер ніхто мяне не адамкне.

Зачыненыя іншыя краіны.

Я задыхнуцца тут даўно павінны.

Яшчэ нічога не зрабілі мне.

 

13 ліпеня 1938

 

пераклад з нямецкайГанна Янкута

 

 

 

Будзе марна стукацца малочнік...

(Morgen wird umsonst der Milchmann klopfen...)

 

Заўтра ўранні зазірне малочнік

грошы ўзяць — і сыдзе ён ні з чым.

Будзе марна стукацца малочнік,

заўтра знойдзе ганак ён пустым.

 

Заўтра ўдзень карчмар віно з Шапрона

ўбачыць некранутым на акне,

і напоўніць ён бакал зялёны —

іншае віно падасць не мне.

 

Заўтра ўночы гляне кот праз шыбу,

ўзлезшы на карніз каторы раз,

заўтра ўночы гляне кот праз шыбу

і знутры ўдыхне салодкі газ.

 

пераклад з нямецкайКацярына Маціеўская

 

 

 

Рэквіем аднаму фашысту

(Requiem für einen Faschisten)

 

                              Памяці Ёзэфа Вайнхебера*

 

Ты быў найлепшы з іх — і ты загінуў,

і вусціш абуджае смерць твая.

Абодва мы схадзілі ўсцяж краіну,

ты радаваўся небу так, як я.

Я ведаю, што быў табе далёкі

сэнс іхных словаў — як і іх выццё

і пустазвонства гэтага вытокі, —

што больш за ўсё ты шанаваў жыццё.

 

Марш у нікуды. Ты нічый, ніякі

на шляху да нябыту й пустаты...

Ты ж не пайшоў бы, каб пазнаў іх знакі?..

Вось дзень суда настаў, і мёртвы ты.

Я, сябра, сам цябе забіў бы, можа:

цярпенне ў нас, да жалю, не ў цане,

каб іншых ратаваць ад бездарожжа.

Віна за смерць тваю ляжыць на мне.

 

Успамінаю пра цябе я сёння,

запісваючы гэтыя радкі...

Пяе цвыркун, гусцее шлейф сутоння,

плыве ў акно чаромхі пах п’янкі.

Нам нельга забываць ні тога бою,

ані здабыткаў нашых, ані страт.

Ў імя жыцця, любімага табою,

я плачу па табе, мой бедны брат.

 

пераклад з нямецкайКацярына Маціеўская

_________________________________

 

Каментар

 

Ёзэф Вайнхебер (1892—1945) — аўстрыйскі паэт і празаік. У 1931—1933 і з 1944 г. быў сябрам Нацысцкай партыі. Скончыў жыццё самагубствам 8 красавіка 1945, пасля ўваходу ў Аўстрыю савецкіх войскаў. Неўзабаве пасля ягонай смерці свае паэтычныя рэквіемы, прысвечаныя яму, напісалі двое этнічных габрэяў — найбуйнейшы нямецкамоўны паэт Румыніі Альфрэд Маргул-Шпэрбер (“Зорка ў віне”) і Тэадор Крамер (“Рэквіем аднаму фашысту”). Выступаючы аднойчы з прамовай, Вайнхебер заўважыў, што “лепш за ўсё цяпер па-нямецку піша ўсходнееўрапейскі габрэй Маргул-Шпэрбер”. Магчыма, дзякуючы і гэтаму таксама паэта не кранулі да канца вайны. Вайнхебер уважаецца за аднаго з найбуйнейшых аўстрыйскіх лірыкаў ХХ ст. Сярод яго ўважлівых чытачоў і прыхільнікаў, апроч названых паэтаў, можна згадаць Ўістана Х’ю Одэна, які таксама прысвяціў яму верш.

 

Упершыню надрукавана ў часопісе “ARCHE” “Аўстрыя: Ад імперыі да нацыі”, №9 (108), 2011.

Пераклад з нямецкай – Ганна Янкута, Кацярына Маціеўская © 2011

Чытайце таксама

Карла Калодзі

Карла Калодзі

Італьянскі пісьменні і журналіст, аўтар знакамітай гісторыі пра Пінокіё

Зінаіда Бандарына

Зінаіда Бандарына

Беларуская паэтка.

Аксана Драгаманава

Аксана Драгаманава

Украінская эмігранцкая пісьменіца, карыталася псеўданімам Аксана Гард

Эльфрыдэ Елінэк

Эльфрыдэ Елінэк

Аўстрыйская пісьменніца, паэтка, эсэістка, драматург, літаратурны крытык. Лаўрэатка Нобелеўскай прэміі па літаратуры (2004).

1239