№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Кларк Эштан Сміт (Clark Ashton Smith)

1893-1961

Кларк Эштан Сміт

Амерыканскі паэт і празаік, мастак, скульптар. Пісаў апавяданні ў жанры фантастыкі, фэнтэзі і жахаў.

Нарадзіўся 13 студзеня 1893 г. у даліне Лонг-Вэлі. Большую частку жыцця пражыў у невялікім дамку, пабудаваным яго бацькамі ў мястэчку Оберн, штат Каліфорнія.

Школу Кларк не скончыў: ён пакутаваў на псіхалагічныя разлады, у тым ліку боязь натоўпу, і пасля заканчэння пачатковых класаў бацькі палічылі за лепшае працягнуць яго навучанне дома. Пры гэтым ён быў заўзятым чытачом і актыўна займаўся самаадукацыяй. У 13 гадоў Сміт прачытаў слоўнік Ўэбстэра, затым дабраўся да Брытанскай энцыклапедыі, перачытаўшы яе двойчы. А пазнейшыя заняткі французскай і гішпанскай мовамі дазволілі яму перакладаць еўрапейскую паэзію.

У адзінаццаць Сміт пачаў пісаць. Першымі яго творамі сталі чароўныя казкі і прыгодніцкія гісторыі ў стылі "Тысячы і адной ночы". Велізарны ўплыў на Сміта аказала драма "Жартачкі смерці" Томаса Бэдаўза і гатычны раман Ўільяма Бэкфарда "Ватэк", стылістыка і вобразная мова якога выявяцца пазней і ў творчасці самога Сміта. У трынаццаць юны Кларк адкрыў для сябе паэзію Эдгара По. У той жа год ён і сам пачаў пісаць вершы. Менавіта паэзія Сміта, а не фантастычныя апавяданні, першай была прызнаная чытачамі.

У 1912-м Сміт знаёміцца з Джорджам Стэрлінгам, вядомым літаратарам. Стэрлінг быў уражаны "сапраўды геніяльнай" паэзіяй Сміта, і ў выніку ў 1912 годзе выйшаў у свет першы збор паэзіі Кларка Эштана Сміта “Той, хто крочыць па зорах, і іншыя вершы” (The Star-Treader and Other Poems). А ў 1918 г. найпрэстыжнейшы "Каліфарнійскі кніжны клуб" выдае новы зборгтк — “Оды і санэты” (Odes and Sonnets) з прадмовай Стэрлінга. Натхнёны поспехам, у 1922 Сміт выдае за свой кошт зборнік паэзіі “Эбен і крышталь” (Ebony and Crystal), які ўключаў самую вядомую паэму Сміта “Пажыральнік гашышу”. Менавіта пра яе Говард Лаўкрафт адклікаўся як пра "найвялікшую оргію паэтычнага ўяўлення ў ангельскай літаратуры".

У другой палове 1920-х Сміт паступова адыходзіць ад паэзіі і вяртаецца да малой прозы. Яшчэ ў 1923 ён спрабаваў сябе ў жанры іранічных рамантычных замалёвак. Аднак, не без уплыву Говарда Лаўкрафта, з якім Сміт вёў актыўнае ліставанне з 1922 году, выбар быў зроблены на карысць фантастыкі.

Першае фантастычнае апавяданне Сміта "Жахі Ёнда" (The Abominations of Yondo) было напісанае ў 1925, а ў наступным годзе апублікаванае ў часопісе Overland Monthly. У тым жа 1926-м Сміт прадаў тры вершы ў прозе і адно апавяданне часопісу Weird Tales, які быў для сучаснікаў сапраўдным рассаднікам талентаў. Неўзабаве Сміт прыняў канчатковае рашэнне сканцэнтравацца на малой прозе. З 1929 да 1937 г. Сміт напісаў сотні апавяданняў і кароткіх аповесцяў. Практычна ўсе творы, якія зрабілі Сміта культавым аўтарам, былі створаныя за гэтыя восем гадоў. Асноўнай пляцоўкай для публікацый заставаўся Weird Tales, для якога Сміт стаў адным з ключавых аўтараў, нароўні з Говардам Лаўкрафтам і Робертам Говардам, з якім таксама пачалося ліставанне. Творы Сміта з'яўляліся і ў іншых часопісах.

Але пачынаючы з сярэдзіны 30-х гадоў Сміта пачалі пераследаваць трагедыі. У верасні 1935-га памірае яго маці. У наступным годзе ён страчвае аднаго з сяброў па ліставанні — скончыў жыццё самагубствам Роберт Говард. У сакавіку 1937 памірае другі сябар — Говард Лаўкрафт. У тым жа годзе сыходзіць з жыцця бацька Сміта.

Гэты шэраг смерцяў, які скончыўся стратай бацькі, моцна ўдарыў па Сміту. Амаль на тры гады ён кінуў пісаць і так да канца і не вярнуўся да прозы. За дваццаць пяць гадоў жыцця, што яму засталіся (1937—1961), было створана не больш за дваццаць апавяданняў.

У гэты трэці, апошні, перыяд творчасці Кларк Эштан Сміт вярнуўся да паэзіі, а таксама заняўся выяўленчым мастацтвам. Маляваць ён навучыўся яшчэ ў юнацтве, і пасля 1937 году аддаўся свайму трэцяму захапленню ўсёй душой.

У 1940-я невялікае выдавецтва Arkham House, заснаванае Аўгустам Дэрлетам і Доналдам Ўондры для выдання твораў Говарда Лаўкрафта, надрукавала першы зборнік прозы Сміта “Па-за прасторай і часам” (Out of Space and Time). Затым выйшлі ў свет яшчэ два празаічныя зборнікі: “Згубленыя сусветы” (Lost Worlds) і “Genius Loci і іншыя апавяданні” (Genius Loci and Other Tales), а ўслед за імі і два паэтычныя зборнікі: “Цёмны замак” (The Dark Chateau) і “Чары і загаворы (Spells and Philtres).

У 1954 годзе ў жыцці Кларка Эштана Сміта адбылася важная падзея. Ва ўзросце 61 году ён ажаніўся з Кэралайн Эмілі Джонс Дорман і пераехаў у яе дом жыць з ёй і трыма яе дзецьмі ад першага шлюбу. У той жа час здароўе Сміта пачало пагаршацца, пачаліся праблемы са зрокам і сэрцам.

У 1961 годзе Кларк Эштан Сміт памёр у сне ад сухотаў. Прах яго быў пахаваны там, дзе стаяў дом яго дзяцінства, у якім Сміт правёў амаль усё сваё жыццё.

Чытайце таксама

Ян Руар Лейквол

Ян Руар Лейквол

Нарвежскі пісьменнік.

Герман Гесэ

Герман Гесэ

Нямецкі пісьменнік і мастак, лаўрэат Нобелеўскай прэміі па літаратуры

Уладзімір Арлоў

Уладзімір Арлоў

Беларускі гісторык, празаік, эсэіст, паэт, папулярызатар гісторыі

Павал Орсаг Гвездаслаў

Павал Орсаг Гвездаслаў

Славацкі паэт, драматург, перакладчык, грамадскі дзеяч. Класік славацкай літаратуры

1499