№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Кшыштаф Каміль Бачыньскі

Да болю мы ўжо дараслі

Вершы

Пераклад з польскай Кацярына Маціеўская

Балада пра цягнік

(Ballada o pociągu)

 

І

На малых невядомых станцыях

цягнікі паміраюць штодзень.

Выпаў з часу абходчыка цень

і заснуў у вакзальнай акацыі.

Час затрыманы дыхае мерна.

Шмат такіх цягнікоў пад Варшавай, шмат у Парыжы,

і кіруюць імі адны і тыя ж, адны і тыя ж

машыністы, ад цішы памерлыя.

 

ІІ

 

На пустых самотных вакзалах

пералічваю лямпачкі зор.

Люстра чорнае мне паказвае

гарадоў незнаёмых прастор.

Заімжэла скляпенне рэха,

знік даўно ў перастуку бор.

Смутак мой незваротна з'ехаў

ноччу зорнаю ў ночы без зор.

Краявід да паштоўкі падобны,

шчэрыць зубы наклеены звер,

я мінаю светлыя, цёмныя

панарамы стагоддзяў і эр.

 

ІІІ

 

Ехаў я праз вякі і памёр, і з вагона не выйшаў,

і да шыбы прыклеіў твар свой фантомны,

а цяпер абходчыкаў бачу кардонных

і вакзалы ў пастцы ўсеўладнай цішы.

Ты чакаеш, плачаш, глядзіш у ноч,

бо страшышся апошняй станцыі явы.

Мой цягнік прыбудзе адразу з усіх бакоў,

і замест дыму труба

выбухне лісцем крывавым.

Цягнік мой вязе ўсіх пейзажаў цяжар,

цягнік мой, як цмок, ноч чапляе прабітым брухам,

і з тысячы вокнаў глядзіць на цябе мой твар,

змучаны смерцю без руху.

Я выдумаў самую страшную яву табе і знік.

Ты станеш сэрцам болю майго, самотнай і босай.

І скончацца рэйкі, і ўрэжацца ў пустку цягнік

і з грукатам узнясецца проста ў разлом нябёсаў.

 

6 кастрычніка 1940

 

 

 

***

(Moja ty ciemna...)

 

Мая маркотная,

цемрай каваная,

страшнаю хмарай…

Словы – як крылы:

без іх памерлі

альдэбараны.

 

І разумееш:

у клетцы страху

чужыя твары –

нібы малюнкі

на старадаўніх

даўгіх дракарах.

 

На тонкай нітцы

счарнелых нашых

пустых паглядаў

цяжэе прышласць,

нібы даспелы

плод вінаграду.

 

Колькі ж нам падаць

на дно, якое

дрыжыць пад намі,

як дзвюм слязінкам,

урослым побач

у мёртвы камень?

 

Гудзе прароча

цяжкога смутку

вялізны шэршань

табе, маркотнай,

каванай цемрай,

каванай смерцю.

 

красавік 1941

 

 

 

Гратэск

(Groteska)

 

Гром грымнуў раптоўна.

Задрыжала паветра, як ад страху – павекі.

Слуп дыму трашчаў і ламаўся няроўна,

а потым неба распалася на шкляныя сінія кветкі.

 

Ён быў ужо мёртвы – нямы, абыякавы,

вырваны сілай з жыццёвай задухі.

У глыбіні нерухомых зрэнак

пашыхтаваліся шахматы.

Іх збянтэжана мацалі лапкамі мухі.

 

9 жніўня 1941

 

 

 

Пакаленне

(Pokolenie)

 

Да пальцаў прымерзлі струны

з тонкага крыку раслін.

Так раскрываюцца труны.

Да трунаў мы ўжо дараслі.

 

Рэкі агню пасекла

сякера крыг пурпуровых;

сны – як карціны пекла

з мноствам адцятых галоваў.

 

Чаго ты чакаеш? Свет

па стыні ідзе да смерці.

Прыслухайся. Гэта снег

так страшна скрыпіць – не сэрца.

 

Калонаю ты вянчаеш

магілу песняў уласных.

Чаго ты яшчэ чакаеш?

Там смерць, а не пасмы бляску.

 

Падаюць градзіны солі

ці слёзы ў твар ураслі?

А можа, зямля спее болем?

Да болю мы ўжо дараслі.

 

лістапад 1941

 

 

 

Варшава

(Warszawa)

 

Глыба шэрая ў дыме бурым,

дзе любоўю змрок не крануты,

дзе вякі абпальваюць скуру,

дзе ўзаралі пашы пакуты,

 

горад, грозны, як трунаў прорвы,

час у бездань цябе загоніць

булавою бураў, о горды

чорны леў у доўгай агоніі.

 

Растаптаў ты лапамі тлумаў

кожнай вуліцы роў знямелы

і вынюхваеш прагна труны

ў чорнай ночы і громе белым.

 

З громам тым захопнікаў лава

душным дымам у горад прыйдзе,

і ўзрастуць крывавыя травы

на людской любові і крыўдзе,

 

і адным знявечаным ранкам

кроў і цемра сальюцца з брукам,

і ўзрасце над зямлёй маланка,

і разломіць нябёсы грукат.

 

Глыба цёмная, ўся ў пажарах,

леў стары ў бясконцай агоніі,

булавою бураў з-пад хмараў

зрыне час цябе, час дагоніць.

 

Трэба кіркамі біць у згодзе,

друзу форму вяртаць упарта,

аплятаць плюшчамі стагоддзяў

капітэлі, калоны, аркі.

 

І штандары ўздымаць у высі,

высякаючы льву бяссмерце,

каб з-пад стомленых рук з’явіўся

новы камень – чулы, як сэрца.

 

10 лютага 1943

 

 

 

***

(Niebo złote ci otworzę)

 

Я табе адкрыю неба –

беллю вышытую ціш,

разарвецца неба, нібы

поўны гукамі спарыш,

каб зажыць ізноў лісткамі,

песняй водаў на змярканні…

ты ў птушынае світанне

паглядзіш.

 

Горы цвёрдыя зыначу

ў мяккіх дзьмухаўцоў палёт,

цені рэчаў ты пабачыш,

цені выгнуцца, як кот,

заіскрацца чорным футрам,

расцякуцца ў барвы бураў,

шэры дажджавы суплёт.

 

Дым паветраных струменяў,

што са стрэх анёльскіх рос,

рассцялю табе алеяй,

спеўнай сцежкаю бяроз,

загучыць віяланчэллю

жаль – пчаліных крылаў трэлі,

пошугі агністых лоз.

 

Ты з вачэй маіх за гэта

шкло дастань, бо у вачах –

толькі белыя шкілеты

на крывавых паплавах.

Выпраў час пераламаны,

труны ахіні туманам,

з валасоў страсі агідны

гнеўных бітваў

чорны прах.

 

15 чэрвеня 1943

 

 

 

Элегія пра… [польскага хлопца]

(Elegia o… [chłopcu polskim])

 

Вырвалі цябе, сыночак, з дрогкіх матыльковых сноў,

аздаблялі табе вочы, на аздобу бралі кроў,

краявіды малявалі чорнай крэйдай стрэлаў,

шыбенікаў вышывалі на галінах дрэваў.

 

І казалі, каб зямлю ты вывучыў на памяць,

каб жалезам слёз дарогу па зямлі напраміць.

Цябе ў цемры ўзгадавалі, еў ты, сынку, гора хлеб,

шляхам найвялікшай ганьбы, сынку, ты прайшоў наўслеп.

 

Хлопчык светлы, з чорнай зброяй ты ступіў у змрок

і адчуў, як шчэрыць зубы ў звоне часу зло.

Калі ўпаў ты, знакам крыжа блаславіўшы травы,

гэта куля ці маркота сэрца разарвала?

 

20 сакавіка 1944

 

 

 

Уздых

(Westchnienie)

 

Як пялёсткі гатычнай ружы,

срэбны дождж урастае ў просінь,

а на стужках палёту птушкі

звон зялёных званочкаў носяць.

 

Смех дзіцячай краіны – сіні,

як усе на свеце азёры.

Я старэю з апошніх сілаў,

на нядобрую мудрасць хворы.

 

Перазвоны з вежы высокай,

хвалі ўзгоркаў ля небакраю –

горад я пазнаю ў аблоках,

толькі назвы яго не знаю.

 

Я з вышыняў у гэтым свеце

чалавека з кветкаю блытаў.

Ты раней на некалькі смерцяў

абудзіўся, свет мой нязбыты.

 

Мае Нюрнбергі, Авіньёны,

што ўзраслі пад рукой дзіцячай,

я вас мушу запомніць сёння,

бо праз год ужо не пабачу.

 

23 красавіка 1944

Пераклад з польскай – Кацярына Маціеўская © 2021

Чытайце таксама

Джозэф Конрад

Джозэф Конрад

Ангельскі пісьменнік польскага паходжання, майстар празаічнай стылізацыі

Рыку Коранэн

Рыку Коранэн

Фінскі пісьменнік. Нарадзіўся ў Турку. Дэбютаваў у 2003 годзе.

Анастасія Афанасьева

Анастасія Афанасьева

Украінская рускамоўная паэтка. Таксама перакладае з украінскай

Рыхард Дэмэль

Рыхард Дэмэль

Нямецкі паэт-імпрэсіяніст, ягоны валадар і бог – толькі ва ўласным “Я”

537