З кнігі "Рэспубліка глухіх"

 

І калі яны бамбілі чужыя дамы, мы

 

абураліся,

але недастаткова, мы пратэставалі, але

 

недастаткова. Я сядзеў

у ложку, вакол майго ложка Амерыка

 

развальвалася: нябачны дом за нябачным домам за нябачным домам.

 

Я вынес зэдлік на двор і сузіраў сонца.

 

У шосты месяц

фатальнага панавання ў доме грошай

 

на вуліцы грошай у горадзе грошай у краіне грошай,

у нашай прыўкраснай краіне грошай мы (злітуйся над намі)

                       

жылі шчасліва падчас вайны.

 

14 амаль незнаёмых людзей

глядзяць, як Соня бярэ, нібы дзве шкляныя манеткі, твае акуляры і ўзбівае іх на твой нос.

 

Сузірай гэты момант

— момант у сутаргах —

 

Снег падае, і сабакі бягуць уздоўж вуліц, як санітары.

 

14 чалавек глядзяць:

Соня цалуе цябе ў лоб, яе крык прадзірае

 

дзірку ў небе — як пасвятлела на паркавых лаўках, ля пад’ездаў, на дахах. 

Мы глядзім ў Сонін адкрыты рот і бачым там

 

галізну

нашага народа.

 

А наша краіна бяжыць, падабраўшы жывот.

 

 

 

Наступным ранкам краіна прачынаецца і адмаўляецца чуць салдатаў. 

Імем хлопчыка Пеці мы адмаўляемся. 

А шостай ранку, калі салдаты адвешваюць кампліменты дзяўчатам, дзяўчаты паказваюць на свае вушы і праходзяць міма. А восьмай дзверы пякарні зачыняюцца перад самым носам салдата Іванова, хоць усім вядома, што ён — іх найлепшы пакупнік. А дзясятай мама Галя крэйдай піша ВАС НІХТО НЕ ЧУЕ на браме салдацкіх баракаў. 

Аб адзінаццатай пачынаюцца арышты.

Наш слых не слабее, але нешта падобнае да цішыні ўнутры нас набірае моц. 

У вушы горада падае снег. 

У каменданцкі час сем’і арыштаваных вешаюць у вокнах самаробных марыянетак. На вуліцах пуста і чуваць толькі скрыгат нітак і тук-тук па будынках драўлянымі кулакамі і нагамі. 

 

 

 

Мае людзі, такіх, як вы, яшчэ пашукаць

ранкам першых арыштаў:

 

мужчыны, што сядзелі ў ложках, як мачты на караблях, раптам падхопліваюцца —

глухата праходзіць праз нас, як паліцэйскі свісток. 

 

Вось ён я

сведчу:

 

кожны з нас

прыходзіць дадому, раве на сцяну, на пліту, на халадзільнік, на сябе. Прабач, што я 

 

быў несумленны з табой,

жыццё —

 

перад табой я нясу адказнасць. 

Я бягу і г.д., з маімі нагамі, з маімі рукамі і г.д., я бягу па вуліцы Васенька і г.д. —

 

Ты, усявушны:

 

дзякуй за птушыны пух на маім языку,

дзякуй за спрэчку, якая заканчваецца,

 

дзякуй за глухату, Божа, такі агонь

ад запалкі, якую ты так і не запаліў.

 

 

Я бачыў, як сяржант прыцэльваецца і глухі хлопчык атрымлівае свінец і агонь у рот —

твар на асфальце,

гэтая мапа касцей і разадраных вен.

Гэта паветра. Нешта ў паветры страшна жадае нас. 

Зямля спынілася.

На вежы ахоўнікі жуюць канапкі з агурком. 

У гэты першы дзень 

салдаты абследуюць вушы афіцыянтаў, бухгалтараў, салдат —

салдатам нядобра ад цішыні.

Яны зрываюць Генаву жонку з ложка, быццам дзверы з аўтобуса.

сузірай гэты момант

— момант у сутаргах —

Цела хлопчыка на асфальце выглядае як цела хлопчыка. Сяржант скрыгоча на мове сяржантаў. 

На чацвёрты дзень 

я праводжу рукою па сценах, слухаю пульс дамоў,

моўчкі гляджу ў неба і не ведаю, чаму я жывы.

На дыбачках па гэтым горадзе

мая жонка і я

ходзім паміж тэатраў і садоў і жалезных брамаў —

Будзь смелы, мы кажам, але ніхто

не смялее, калі гук, які мы не чуем,

падкідвае птушак над вадою. 

 

 

Так, сукенкі, што я купіў табе на вяселле, хапіла, каб апрануць нас абаіх.

У таксоўцы па дарозе дадому

мы цалуем манетку з твайго рота ў мой.

 

Гаспадыня, мабыць, заўважыла

плямы ад пырскаў на прасціне —

толькі анёлы акуратнейшыя,

 

але яны такім не займаюцца. Я залажу

ў твае майткі, мой зад

меншы за твой!

 

Але ты на два пальцы прыгажэйшая за ўсіх іншых жанчын —

Соня, я не паэт,

мне патрэбны від на жыхарства ў тваіх валасах.

 

Ты заскочыла мне на спіну, я

пабег у ванну,

так, я паслізнуўся на мокрай падлозе —

 

Я гляджу, як ты ззяеш пад душам,

грудзі ў далонях —

 

два маленькія выбухі.

 

 

 

У яркім паветры плошчы салдаты цягнуць цела хлопчыка — і яго галава б’ецца аб сходы

 

— няхай у Бога застанецца гэты фотаздымак —

 

яны страляюць,

і натоўп жанчын бяжыць у нырках ліхтароў і фар.

 

Праз жончыну кашулю я мацаю адбітак

нашага дзіцяці. 

 

Салдаты цягнуць хлопчыка па сходах, і вулічныя сабакі, худыя, як філосафы, усё разумеюць, і брэшуць, і брэшуць.

 

На мосце, без камуфляжу мовы, я — цела, 

што загортвае цела маёй цяжарнай жонкі —

 

з нашай зямлі

чалавек не можа патрэсці пальцам у неба,

 

бо кожны чалавек і так —

палец, што пад небам трасецца. 

 

Сёння

мы не паміраем, мы не паміраем,

 

зямля не рухаецца,

калі верталёт 

вокам пражэктара мацае маю жонку. 

 

 

 

Маё цела бяжыць па вуліцы Арлямоўскай, мая вопратка ў навалочцы:

я шукаю мужчыну, які выглядае 

дакладна як я, каб аддаць яму Соню, маё імя, маю кашулю —

пачалося: суседзі скачуць у трамваі

ля рыбнага рынку, ломячы ўсе

моманты папалам. Вагоны выбухаюць пад сонцам, як кішкі — я бачу

 

Павал раве Я такі прыгажун, што трываць немагчыма.

Два хлопчыкі ядуць памідоры і

скачуць у святле вагонаў, салдаты цэляцца ім у твары. У вушы.

Я не магу знайсці маю жонку, дзе мая цяжарная жонка —

я, цела, дарослы мужчына, чакаю, калі 

я ўзарвуся, як ручная граната. 

 

Пачалося: я бачыў сінюю канарэйку маёй краіны,

яна дзяўбла хлеб з вачэй нашых грамадзян —

дзяўбла хлеб з чэрапа майго суседа —

снег бег з зямлі, падаючы ўгару —

мець краіну так важна —

лаяцца на сцены, на ліхтары, на каханых, так мусіць быць —

я бачыў сінюю канарэйку маёй краіны,

яна сачыла за іх нагамі — за тым, як яны беглі і падалі. 

 

 

 

Яна шмаруе мяне, пакуль я не пачынаю плявацца

мыльнай вадой.

“Парасё”, — усміхаецца яна.

 

“Чалавек мусіць пахнуць лепш за сваю краіну”, —

такая вось цішыня 

жанчыны, якая гаворыць супраць цішыні, ведаючы,

 

што цішыня гадуе нашую мову, —

яна падкідае мае боты

і акуляры ў паветра.

 

“Я — з глухіх 

і ў мяне

няма краіны, акрамя гэтай ванны, гэтага немаўляці, нашага ложка!”

 

Мыліцца разам — гэта

для нас святое.

Шараваць адно аднаму плечы.

 

Трахаць можна 

каго заўгодна — але з кім пасядзіш вось так

у мыльнай вадзе?

 

 

 

Вось яны —

жыхары Васенькі, якія самі не ведаюць, што яны — доказ шчасця

 

падчас вайны,

кожны — вырваная старонка з пашпарта рогату.

 

Божа,

глухія маюць нешта сказаць,

нешта, што яны самі пачуць не могуць —

 

Ты знойдзеш мяне, Божа,

як дзюба бязглуздага голуба, я

дзяўбу

крошкі здзіўлення на дахах. 

 

З даху

над Цэнтральнай плошчай, зірні на маіх людзей і мяне —

адзін сусед крадзе цыгарэту,

другі дае сабаку

выпіць

залітага сонцам піва. 

 

Яны запіхваюць Соню ў паліцэйскую

машыну —

ранкам, ранкам, ранкам ранняй вясною, рыжым, нібы капейка, ранкам —

 

яны запіхваюць яе,

а яна зігзагамі па цішыні —

 

цішыня — гэта шум душы —

Соня, якая казала: “У дзень майго арышту я буду граць на раялі”.

 

Мы глядзім, як чатыры мужчыны

запіхваюць яе —

 

і мы бачым сотні старых раяляў, што складаюцца ў мост

з Арлямоўскай да вуліцы Тэдна — і яна

 

чакае за кожным раялем —

ад яе застаецца

 

марыянетка,

што размаўляе пальцамі,

 

ад марыянеткі застаецца жанчына, ад жанчыны застаецца

(яны забралі цябе, Соня) голас, які мы не чуем...

 

 

***

 

Кім ёсць чалавек?

Цішынёй паміж бамбардзіроўкамі.

 

 

 

Яна смокча цыгарэту і раве на салдата:

“Ідзі дадому! Ты не цалаваў сваю жонку з часоў, калі Ной служыў у флоце!”

 

Спадарыня Мама Галя Армалінская, вось бы праехацца з табой у жоўтым таксі

далей ад усіх нашых пахаванняў,

з адкрытымі вокнамі,

разносячы

боханы хлеба

па паштовых скрынях

арыштаваных. 

 

Мама Галя Армалінская ля мокрых сцен праспекта раве

“Глухата — гэта не хвароба! Гэта пазіцыя ў сэксе!”

 

Салдацік, што патрулюе раён,

шэпча:

“Так-так, Галя Армалінская адлупіла

лейтэнанта павадком яго патрульнага сабакі

перад 32 сведкамі 

(пекар

паклікаў усіх сваіх

сыноў)”.

 

У такія ночы Бог нацэльвае сваё вока на яе,

але яна — не верабей.

Падчас вайны

 

яна вучыць нас адчыняць дзверы 

і ісці, грудзьмі наперад,

 

і гэты ўрок — стрыжань нашай школьнай праграмы. 

 

 

Што да Галінай труны, яна захрасла 

на лесвічнай клетцы, і мы неслі яе дагары нагамі.

 

Было зашмат целаў і

недастаткова людзей,

зашмат вушэй і недастаткова галоў, каб прымацаваць гэтыя вушы.

 

У нашай дзяржаве

кожны працуе на сваю краіну.

Адны паміраюць.

Іншыя робяць прамовы. 

 

Зашмат людзей, але недастаткова рук, каб памыць Галіна цела, пастрыгчы яе пазногці —

апошняя паслуга,

якую робяць на маёй зямлі. 

 

Сёння

я мушу прыкруціць твар чалавека

але я збольшага жывёла,

і я-жывёла збочвае

 

з пахавання на сваю кухню і раве: Я тут, Божа, я прыбег да цябе,

на заснежаных вуліцах я стаю, як дзяржак нашага сцяга

без сцяга.