№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Узі Вайль

Гадзі Блюменталь (גדי בלומנטל)

Апавяданне

Пераклад з іўрыту Павал Касцюкевіч

Сустрэча

Два тыдні таму была першая дажджлівая субота сёлета. Ранак быў яшчэ пахмурны, але бліжэй да паўдня вызірнула сонца і пачало саграваць пляц перад "Сінематэкай"*. Людзі стаялі, схаваўшы рукі ў кішэні, і ўбіралі ў сябе промні зімовага сонца. У вестыбюлі "Сінематэкі" была фотавыстава, дваццаць чорна-белых здымкаў, там можна было ўбачыць рукі і ногі ў розных ракурсах, а часам з фатаграфій за наведнікамі цікавала вока. Усе гэтыя раскіданыя часткі цела належалі жанчыне, якую я добра ведаю вось ужо шаснаццаць гадоў, яшчэ з часоў юнацтва. Людзі глядзелі і ішлі далей, я стаяў перад ейнымі здымкамі, мне прыйшло на думку, што я не бачыў яе ладна часу, і мяне апанаваў смутак. Мінула шаснаццаць гадоў, як я ўпершыню сустрэў яе на двары сярэдняй школы "Дубноў", школы, якой больш не існуе. Кароткая стрыжка, сінія вочы і прамяністая ўсмешка, але гады прамінулі ў яе, гэтаксама як яны прамінулі ў мяне. І цяпер яна ўзіраецца ў мяне са сценаў "Сінематэкі".

Ужо тады, на перапынках і "фортках" паміж урокамі, мы былі тымі, хто мы сёння, але тады мы гэтага яшчэ не ведалі. Расчараванні і любові, і спробы жыць як мага прыгажэй і няўдачы, што выклікалі нашае здзіўленне: "Што, і гэта такія мы?!" Так, гэта такія мы, і найпрыгажэйшае тут — нашае заўсёднае здзіўленне, кожны раз, калі мы гэта выяўляем. Гэта такія мы. І гэтая зморшчына пад вокам была там ужо ў трынаццаць гадоў, адно мы яе пакуль што не бачылі, яна хавалася, і мы не ведалі, што яна з'явіцца. Сёння ты ўглядаешся ў сябе ў люстэрку і ўжо цяпер намагаешся ўспомніць, дзе праб’юцца зморшчыны, бо цяпер ты разумееш, што тое, чаго ты не бачыш на ўласныя вочы, прыйдзе да цябе неспадзеўкі, і варта быць падрыхтаваным. У кожным разе, якое дзіўнае і прыгожае жыццё мы пражылі, га? Ты так не лічыш?

Шаснаццаць гадоў. Усё даастатку змянілася.

Сланяра ў красоўках айчыннай вытворчасці

Але праз чвэрць гадзіны я трапіў у парк школы "Дубноў", вецер пачаў дзьмуць з новымі сіламі, і зрабілася вельмі холадна. І што ж я бачу праз агароджу школы, якая цяпер называецца "Цэйтлін"? Гадзі Блюменталь, які вучыўся з намі ў школе, гуляе ў баскетбол з васьмігадовымі хлопчыкамі на той жа пляцоўцы, на якой гулялі ў баскетбол мы, калі нам было па восем, і апрануты ён у тыя ж, яшчэ са школы, зялёныя штаны з залатой палоскай і абуты ў красоўкі айчыннай вытворчасці (дзе ён, чорт пабірай, іх адкапаў?), з непаголеным тварам, які быў у яго ўжо ў восем гадоў, і, акрамя гэтага, Гадзі безупынку фаліць на маленькіх хлопчыках, а яны крычаць яму, гэтаксама як крычалі мы: "Ах ты, сланяра! Прэч з поля, прыдурак!" Божухна, яны таксама ведаюць, што яго мянушка — Сланяра?! Шаснаццаць гадоў. Нічога не змянілася (за выняткам факту, што Гадзі цяпер амаль трыццаць).

Джон Берн "Пытанне перад сном" (1984)

Куды знікае памяць, калі мы паміраем?
Куды знікне Кэры сярод снягоў шэсцьдзесят шостага?
Што здарыцца з мамай, якая даўно сышла
і не існуе нідзе, за выняткам маёй памяці?
І Пол ля свайго мікробуса пад дажджом.
Разгружае кветкі, мокры, усміхаецца,
пытаецца: "Мо па піве ці чым мацнейшым?"
І дзеці, якімі мы былі,
і надзеі, вялікія надзеі:
Пол будзе навукоўцам (ён прачытаў
біяграфію Луі Пастэра).
Кэры стане вялікай танцоркай (яна красуня),
а я стану вялікім пісьменнікам і буду пісаць
пра красуню Кэры, якая стане вялікай танцоркай
(і я ажанюся з ёй, так употай марыў я).
Кэры сярод снягоў шэсцьдзесят шостага
цяжарная. Калі б я памёр тады,
то я памёр бы ад шчасця.

Гутарка

Калі мая збянтэжанасць, выкліканая сустрэчай з Гадзі Блюменталем, мінулася, я сеў на лаўку ў парку "Дубноў". Не прайшло і дзесяці хвілін, як Гадзі пакінуў пляцоўку і ўбачыў мяне. Ён падышоў і сеў поруч. Мяне гэта трохі здзівіла, бо за тры гады, якія мы правучыліся ў адным класе, мы не перакінуліся і словам. Неўзабаве выявілася, што ён пераблытаў мяне з кімсьці іншым.

Мінула ладна часу, перш чым я пераканаў яго, што я не той, што я іншы чалавек, але нават тады ён не ўспомніў, хто я такі, хіба што заўжды прыемна папрыгадваць школу.

— А памятаеш, — казаў ён, — як мы замкнулі вахцёра ў распранальні для дзяўчатак і як яны там натаўклі яму бакі ўсёй талакой, бо думалі, што ён цікаваў за імі?

— Не, не памятаю. Якога вахцёра?

— Ну, Егуду!

— У "Дубноў" не было Егуды.

— Ды не ў "Дубноў", а ў першай гарадской.

— Я не вучыўся ў першай гарадской. Я ведаю цябе са школы "Дубноў".

— А-а.

Мы абмяняліся інфармацыяй пра тое, як прабавілі мінулыя гады.

— Пасля войска я пайшоў на фірму да бацькі, рабіць кур’ерам на мотаровары, — расказаў Гадзі. — Мне далі "Веспу". Праца да абеду, ну, там, бывае часам, што і пасля абеду.

— І колькі ты там працаваў?

— Што колькі працаваў?

Я зірнуў на яго.

— Колькі часу ты там працаваў? — паўтарыў я сваё пытанне. — Год? Два? Колькі?

— Я і цяпер там працую, — адказаў ён. — Але "Веспе" гамон. Алес капут. Заўтра мне дадуць новы мотаровар. Слухай! — працягваў ён. — А памятаеш, як у першым класе, па дарозе дадому, мы куплялі шаўрму? Ты памятаеш кіяскёра Стайла?

— Не вучыўся я з табой у першым класе, — зноў нагадаў я, — я ведаю цябе з іншай школы.

Дождж

І тут пачалася сапраўдная залева. Мы сядзелі на вільготнай лаўцы, і раптам з неба бухнула як з вядра, на мяне і на Гадзі Блюменталя: ён у спартовых штанах, а я ў лёгкіх тэпцях, — і праз секунду вада атачыла нас. Мы прыпусцілі ў бок найбліжэйшага дома, але найбліжэйшы да парка дом знаходзіўся праз дарогу, і пакуль мы дабеглі, кожны з нас зрабіўся падобны да газеты, якія ўпала ў калюжыну.

Заскочыўшы ў пад’езд, скамянелыя ад холаду, мы ў роспачы вызірнулі на двор: вада. Потым селі на прыступкі, ляскаючы зубамі, і пачалі чакаць, пакуль залева не скончыцца, але яна і не думала сунімацца. Калі б мы трапілі ў пад’езд раней, нам было б пра што пагаманіць, але ўсе тэмы для гутаркі вычарпаліся яшчэ ў парку на лаўцы.

Гэтак мы сядзелі і маўчалі, не маючы што сказаць, і трэсліся ад холаду. Звонку па-ранейшаму была залева. з цягам часу маўчанне патроху рабілася не такім гнятлівым, мы пазбыліся збянтэжанасці і дасягнулі стану гатоўнасці змірыцца з прысудам. Скіраваныя на вуліцу, нашыя позіркі застылі.

Я падумаў пра жанчыну, чый твар некалькі гадзін таму глядзеў на мяне са сценаў "Сінематэкі". Пра тое, як ейнае жыццё шчыльна пераплялося з маім. Яна аб’ездзіла паўсвету, і мянялася дзясяткі разоў, і зрабіла тое, што можа зрабіць чалавек за шаснаццаць гадоў, і яе выява трапіла ў тое месца, у якое і павінная была трапіць у гэтую хвілю, — на сцяну "Сінематэкі". У той самы час, у гэтыя шаснаццаць гадоў, Гадзі Блюменталь не зрабіў нічога, абсалютна нічога: працаваў сабе колькі гадзін кур’ерам і пасля працы гуляў у баскетбол з малымі дзецьмі са свайго раёна. І ён таксама трапіў менавіта ў тое месца, у якое мусіў трапіць: у гэты пад’езд, на гэтую вуліцу, мокры, з шырока расплюшчанымі вачыма, з мячом у руцэ.

Пакрысе сутонела, але вада па-ранейшаму сыпалася з неба, і я быў упэўнены, што калі выйду адтуль, свет зробіцца абсалютна іншым. Я быў зачараваны. А Гадзі, які тым часам занудзіўся, раскашляўся і распавёў мне наступную показку.

 

Показка пра старога, які высмоктваў фурункулы

— Ведаеш ты показку пра старога, які высмоктваў фурункулы?

— Не, — адказаў я.

— Дык слухай. Жыў такі стары, які высмоктваў фурункулы. Гэта было ягонай прафесіяй. У яго быў ровар старой мадэлі і пэйджар, і кожны раз, калі ў кагосьці было ўскладненне з фурункулам, які цяжка лячыць, такі чалавек кідаў старому на пэйджар паведамленне. Аднойчы стары атрымлівае паведамленне, што трэба ехаць на нейкі адрас на ўскраіне Яфа. Няма шчасця: на дварэ дождж, ехаць далёка, але нічога не зробіш, гэта яго прафесія і дзякуй Богу, што ёсць работа. Ён садзіцца на ровар, і прышчапляе калашыны прышчэпкамі, і едзе сабе ў Яфа, і там на высокім узгорку стаіць якаясь халупа. Менавіта тут патрэбны адрас. Ён падымаецца на самую верхатуру, ушчэнт мокры ад дажджу, і нарэшце трапляе ў нейкі заканурак. У гэтым заканурку на ложку ляжыць бабка: брыдкая, смярдзіць, гідкая што капец, і да таго ж яе фурункул знаходзіўся на дупе. Чырвоны такі, вялізны, увесь набрыняў гноем. Але стары супакойвае сябе, кажа, што гэта яго прафесія і маем што маем. Яму давялося доўга караскацца на бабку, бо яна была тлустая як бочка, і, ускараскаўшыся, пачаў высмоктваць ёй фурункул. А фурункул — паўнюткі, да халеры гною, і кожныя пяць хвілін ён мусіў выплёўваць гэтую брыдоту, бо рот безупынку напаўняўся. Раптам бабка — відаць, таму, што ёй такая насалода, — пёр старому фурункулісту проста ў твар. Стары злез з яе, і ведаеш, што ён сказаў?

— Не, — адказаў я.

— Ён сказаў ёй: "Шаноўная, каб вы ведалі: праз такіх людзей, як вы, моладзь і не йдзе ў нашу прафесію".

 

* "Сінематэка" (або "Сінематэк") — тэль-авіўскі кінатэатр, у якім дэманструюць пераважна элітныя фільмы, а таксама стужкі ізраільскіх кінематаграфістаў.

 

Упершыню надрукавана ў кнізе Узі Вайля “Буржуазія задаволена не да канца”: апавяданні і мініяцюры (Логвінаў, 2018). 
Пераклад з іўрыту – Павал Касцюкевіч © 2018

Чытайце таксама

Чарлз Кослі

Чарлз Кослі

Брытанскі корнскі паэт і празаік, вядомы найперш дзякуючы простым апавяданням і вершам, у якіх часта выкарыстоўваюцца сюжэты з фальклору і многія з якіх звязаныя з Корнуэлам.

Мухамед Эбну

Мухамед Эбну

Нарадзіўся ў Заходняй Сахары

Міндаўгас Валюкас

Міндаўгас Валюкас

Літоўскі паэт, празаік, драматург, рэжысёр, актор, музыка.

Мікола Хвылявы

Мікола Хвылявы

Украінскі празаік, паэт, публіцыст, адзін з заснавальнікаў украінскай паслярэвалюцыйнай літаратуры, аўтар выслоўя "Геть від Москви!"

Мікола Рыгоравіч Фіцілёў (сапраўднае імя пісьменніка) нарадзіўся ў в

1878