№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Рэч Мялешкі, кашталяна Смаленскага, на засяданіі правіцельства ў Варшаве ў 1589 гаду (Прамова Мялешки, каштэляна Смаленскага, на сойме у Варшаве у 1589 годзе)

Пераклад з мяшанкі Анка Упала

Уважаемы гаспадзін кароль і дарагія калегі, саацечэсцвеннікі!

 

Як выехал я з дому, то памаліўся богу, штоб даехаць да вас здаровым да і Вашу Міласць у добрам самачуствіі застаць. Выпаў мне случай выступіць перад вамі. А я на такіх з’ездах нікагда не бываў і з каралём, Яго Міласцю, нікагда не засядаў. Пры князях нашых, якія і гасударства вазглаўлялі, і армію, не была такіх парадкаў: ад сэрца чэсна і проста гаварылі, паліцікі не зналі, а ў рот праўдай, як соллю ў глаза, кідалі. Зацем жа каралі чужаземцаў большэ, чэм нас, палюбілі, началі намі брэзгаваць і, што старыя нашы князі сабралі, то ўсё чужаземцам раздала цяперашняе начальства. Проч Жыгімонта караля! Таго нечэва і за чалавека шчытаць, бо Падляшша і Валынь нашы патравіў і сам палякам прытвараецца. Вот Жыгімонт первы (сладкая яго памяць) — саўсем другое дзела, той чужаземцаў, як сабак, не любіў і палякаў з іх хітрасцю очэнь не любіў, а Літва і Русь наша ў пачоце былі. І гаразда луччэ нашы пры нём пажывалі, хоць у такіх дарагіх касцюмах не хажывалі. Некаторыя дажа без штаноў, як бернардзіны [2] гулялі, а рубашкі аж да костачак, а шапкі аж да самага пояса было насілі. Дай божа, каб апяць такога ўрэмені даждацца і цяпер! Я сам кагда па-дамашнему адзенуся, дак яе міласць, гаспажа Мсціслаўская, жонка мая, нарадавацца і наглядзецца на мяне не можа.

 

Ізрадна наглядзеўся я на ўсё эта, дарагіе гаспада, на эці выкрутасы чужаземцаў. Эта кагда ж раньше ім такая сладкая жызнь была? Наражаюцца пёстра, грошаў у іх нямерэнна, а гарадоў і гарадкоў дзержаць — ня нада балавацца. Вот і прыляпіліся яны к нам, гадасьці гаварыць очэнь харашо ўмеюць, каралём, панам і Рэччу Паспалітай круцяць і верцяць, як ім хочацца. А кагда сам чужаземец ідзе ці жана ягоная выхажывае, дак адзежда кожаная скрыпіць, шэлясціць і дарагімі духамі ваняе. Кагда ж к табе такая важная пярсона прыедзе, угашчай яго па-багатаму ды яшчэ і жонку сваю каля яго пасадзі. А ён сядзіць у шапке, як бес, надуўшыся, галавой качае, жонке што-та шэпча і ладоньку чэша. Да кагда б такога чорта кулаком у морду ці паліцай па храбце (так, штобы кароль, яго міласць, не слышаў), няхай бы морды такой паганай не надуваў. Помню я караля Генрыха, каторы з-за граніцы быў прыежджы ды поняў, што мы яму нямнога давалі рэзвіцца, а на родзіне яго не очэнь-та перакрыквалі. Дак ён, кагда ўвідзеў, што радасці тут мала, нікаму да сьвіданья не сказаўшы, проч паехаў, к сабе дамой, аж за мора згінуў.

 

Чэсна гавара, не так вінаваты кароль, як тыя правіцельственныя баламуты, што пры ём сядзяць і круцяць. Многа тут такіх ёсць, што хоць наша косць, но сабачым мясам абрасла і ваняе, тыя члены правіцельства, што дзяруць нас і губяць. А з-за іх козняў наш чалавек прападае. Рэч Паспалітую губяць; Валынь з Падляшшам для нас пацераны. Знаю: прыжала нас так, што ходзім, як падвараныя, бо баімся іх, праўды не гаварым, ды яшчэ і паддакваем ім языкамі падхлебнымі. А кагда б такога беса кулаком у морду, быстра развучыўся б ваду муціць.

 

А яшчо, дарагіе гаспада, нямалае безабразіе: слугі палякі. Давай жа яму ткань прылічную на касцюм, кармі ўкусна, а работы з яго ня спрашывай. Толька разадзенецца і ў ботах на высокіх падковах да дзевак чэша, ды ходзіць з бальшой кружкі трубіць. Ты, пан, за стол — а слуга паляк сабе за стол, ты — боршчык, а слуга-паляк на вуглу кусок мяса, ты за пляшку, а ён за другую; а еслі слаба дзержыш, дак ён і з рук вырве; толька і ждзе: не ўспееш выйці з дома, а ён ужо ціхонечка прыласкаецца к жонке. І такога чартапалоха нада выгнаць умесце з чужаземцамі, што ўлезлі к нам проціў закона нашага! З іх міласці паноў-палякаў гібнуць старыя нашы абычаі смаленскія. Прадзірайце луччэ глаза на Інфлянты [3], бо тыя мечнікі як улезуць, то іх і гарашчай серай не выкурыш, як пчол ад мёда.

 

Но ўспомнім яшчэ і пра другіе нашы недасмотры. Нямалая растачыцельнасьць — на канюшні каней-дрыгантаў [4] дзяржаць: давай жэ ім і летам, і зімой авёс і сена, падсцілай жэ іх нанач, дзяржы ж для іх слугу-паляка конюха і машталера [5], а з іх пользы нікакой. А еслі к таму жэ паляк, як жарабец, ржэ каля дзевак, як дрыгант каля кабыл, прыстаў жа к яму двух літвіноў для кантролю, бо і сам чорт за ім не прысмотрыць.

 

А то яшчэ на свеце дурасць: часы. Случылась мне купіць іх на барахолке ў Кіеве. Аддалі за іх тры капы [6] грошай, а кагда ў Вільню адправілі, каб іх настроіць, чуць не да пятай капы зладзей заморскі цану задзірае. Наш пятух, які точна ў полнач пракукарэкае, — во дзе часы харошыя.

 

Яшчэ адзін страшны ўрэд: галахвостых курыц разводзіць, варыць іх памногу і другіх пціц жарыць, торты тыя карыцай і міндалём напічківаць, — на маёй памяці не была такіх угашчэній. Харошы быў гусь з грыбкамі, вутачка з перчыкам, пячонка з лукам ці часнаком; а на раскошны стол — каша рысавая з шафранам; віна вянгерскага не ўпатраблялі тады, мальмазію [7] скромна папівалі, мядок і гарэлачку паклёўвалі. Но грошаў мелі ў дастатке, сцены прочныя вазвадзілі і ў баю слаўным дзяржалісь крэпка і лучшэй, чэм цяпер.

 

І эта няладна: у дарагіх плаццях жэншчыны ходзяць (а ведзь не зналі раньшэ тых мод-шмод), а падалок задзіраецца, і каля падалка цапляецца, а дваранін у ножку, як сокал, заглядываець, штобы гдзе шчыпнуць лакамы кусочак. Я ж бы прэдлажыў, штобы нашы красоткі адзявалісь як у старыя ўрэмена, у казакіны на засцёжках, насілі распоркі, шнурованыя на спіне, а з чужаземных мод — штанішкі. Меньшэ б іх прэлесці прыўлекалі ўніманіе каго не нада. А цяпер хоць з рагацінай сцерагі, за такім бесам у жызні не ўглядзіш.

 

Пра што дальшэ гаварыць, не знаю. Но Вашай Міласці прыпамінаю, штобы заўсягда срэдзі сенатараў і паноў літоўскіх пры карале, Яго Міласці, быў бы і я; толька каралеўшчыны [8] ў мяне няма, бо перад другімі не схваціў.

 

А што гаварыў, то ўсё праўда. Уршулю, каралеўну Яго Міласці, міленька ў ручку пацалаваў, як і другія младшые сенатарчыкі. Не ўдзіўляйцеся, гаспада брацця, здаўна ж гавораць: “Седзіна ў бараду — бес у рабро”. Хоць не зра з’ездзіў.

 

Не толька ў Смаленске, но і ў Мозырэ ўвесь павет даўно раздумваў, каго б памудрэй на эта засяданіе заслаць, — дак адправілі к вашай Міласці мяне, вашага пакорнага слугу. І штоб падсабіў мне бог перад каралём, Яго Міласцю, і вамі, гаспада брацця, выступіць з нашымі добрымі саветамі! Пасмотрым, ці скажа хто з вас лучшэй і не баламуцячы, а я на том закончыў.

 


 

Каментар

 

[у загалоўку] Кашталян — у Рэчы Паспалітай, уключаючы і Вялікае княства Літоўскае, адміністрацыйная пасада. Кашталяны ўдзельнічалі ў паседжаннях каралеўскай рады — сената. Сярод кашталянаў усталявалася строгая іерархія, у адпаведнасці з якой яны займалі месцы ў сенаце (побач з ваяводамі).

[2] Бернардзінцы — манахі ордэна абсервантаў-францысканцаў у Беларусі, Літве, Польшчы, Украіне.

[3] Інфлянты — агульная назва земляў, што з XIII да XVI ст. былі пад уладай Інфлянцкага (Лівонскага/мечаносцаў) ордэна. Цяпер тэрыторыя сучасных Латвіі ды Эстоніі.

[4] Дрыганты — завод мясцовых коней, якіх трымалі перадусім для прадстаўнічых мэтаў.

[5] Машталер — слуга, які даглядае верхавых коней, страмянны.

[6] Капа — грашовая адзінка, роўная 60 літоўскім грошам.

[7] Мальмазія (мальвазія) — салодкае лікёрнае грэцкае віно.

[8] Каралеўшчына — зямля, якой валодае кароль Рэчы Паспалітай і кіраваць якой прызначае абраных ім асобаў.

Пераклад з мяшанкі – Анка Упала © 2011

Чытайце таксама

Ціт Макцый Плаўт

Ціт Макцый Плаўт

Значных рымскіх камедыёграфаў, першы рымскі аўтар, ад якога захаваліся цэлыя творы

Крысціян Фрэдэрык Луі Лейпалт

Крысціян Фрэдэрык Луі Лейпалт

Паўднёваафрыканскі пісьменнік, адзін з самых значных творцаў ПАР “Другога руху” — пакалення творцаў, што пісалі на афрыкаанс

Паўль Цэлан

Паўль Цэлан

Нямецкамоўны паэт і перакладчык, адзін з найлепшых еўрапейскіх лірычных паэтаў

Карл Увэ Кнаўсгар

Карл Увэ Кнаўсгар

Нарвежскі пісьменнік.

8207