№19: Нарвежскі вецер

№19: Нарвежскі вецер [18+]

Нумар, які мы прадстаўляем, досыць незвычайны. Па-першае, большасць перакладных тэкстаў у ім — празаічныя творы (ці хутчэй урыўкі з твораў) сучасных аўтараў, па-другое, яны былі спецыяльна абраныя для гэтага нумару нарвежскім выдаўцом і рэдактарам Крысціянам К’ельструпам і перакладзеныя Лідыяй Ёхансэн.

Чытаць далей

Ўільям Батлер Ейтс (William Butler Yeats)

1865 - 1939

Ўільям Батлер Ейтс

1865. 13 чэрвеня. У Сэндымаўнце, прадмесці Дубліна, нарадзіўся Ўільям Батлер Ейтс, сын мастака Джона Батлера Ейтса і Сузан Мэры Палексфэн.

1868. Сям’я Ейтсаў пераязджае ў Лондан, дзе пасяляецца ў Бэдфард-парку, т.зв. “вёсцы прэрафаэлітаў”, сярод якіх пачынаў Дж. Б. Ейтс. Першыя моцныя эстэтычныя ўражанні будучага паэта.

1881. Сям’я вяртаецца ў Дублін. Ейтс наведвае Муніцыпальную школу мастацтваў, дзе знаёміцца з Джорджам Расэлам, будучым паэтам і мастаком (пісаў пад псеўданімам ?), які прыахвоціў Ейтса да вывучэння акультнае веды.

1885. У “Дублінскім універсітэцкім аглядзе” апублікаваны першы твор Ейтса – паэтычная драма “Выспа стодаў” (The Island of Statues).

1886. Ейтс бярэ ўдзел у Дублінскай ложы Герметычнага таварыства: “Гэтыя таварыствы раней ці пазней ператвараліся ў тое, чым я найбольш пагарджаў”. Ва універсітэцкім дыскусійным клубе знаёміцца з Джонам О’Ліры, удзельнікам ірландскага рэспубліканскага руху: “У размовах з О’Ліры і кнігах, якія ён пазычаў ці дарыў мне, я пачарпнуў усё, пра што дагэтуль пішу”.

1887. Зноў разам з сям’ёй едзе ў Лондан. Знаёмства з Ўільямам Морысам, які быў найбуйнейшай постаццю сярод прэрафаэлітаў.

1889. Выходзіць першы том твораў “Вандраванні Ойсіна і іншыя вершы” (The Wanderings of Oisin and Other Poems) – нацыянальная міфалогія трывала асталявалася ў творчасці Ейтса. Адбываецца сустрэча з актрысай і заўзятай прыхільніцаю ірландскае незалежнасці Мод Гон, якая на доўгія гады робіцца рамантычнай гераіняю вершаў Ейтса: “Усё найлепшае, што я зрабіў і працягваю рабіць, – хіба гэта не спроба растлумачыць ёй сябе?”

1890. У Лондане разам з Эрнэстам Рысам Ейтс засноўвае “Клуб Рыфмароў” (The Rhymers’ Club). Сярод паэтаў, якія наведвалі мансарду сярэднявечнае карчмы “Чэшырскі сыр”, былі Эрнэст Доўсан, Лаянэл Джонсан, Артур Сайманс. Яны знаёмяць Ейтса з творчасцю французскіх сімвалістаў. Ягоныя вершы друкуюцца ў часопісах “Жоўтая кніга” і “Савой”.

У гэтым жа годзе робіцца сябрам Ордэна Залатога Золку (The Hermetic Order of the Golden Dawn), сімвалам якога была Ружа на Крыжы.

1893. Выходзіць у свет зборнік апавяданняў “Кельцкае сутонне” (The Celtic Twilight) – своеасаблівы сімвал Ірландскага Адраджэння. Зборнік твораў “Графіня Кэтлін і розныя легенды і вершы” (The Countess Cathleen and Various Legends and Lyrics), у якім важнае месца займала паэтычная частка “Ружа” (The Rose). Праца над трохтомным выданнем твораў Ўільяма Блэйка.

1896–1898. Вандруе: Лондан, Парыж, Дублін, Слайга. У Парыжы сустракаецца з Полем Вэрленам і Стэфанам Малармэ. Знаёміцца з будучым драматургам Джонам Сінгам, пераконвае яго вярнуцца ў Ірландыю і ўзяць актыўны ўдзел у ірландскім культурным адраджэнні.

1897. Пачатак шматгадовага сяброўства з лэдзі Аўгустай Грэгары, тэатральнай дзяячкаю і мецэнаткаю, збіральніцаю ірландскага фальклору. У артыкуле “Кельцкі элемент у літаратуры” (The Celtic Element in Literature) Ейтс піша пра новую крыніцу, якая “можа ўзбагаціць сучасны сімвалізм”, – пра ірландскія міфы, “што здольныя падараваць новаму стагоддзю найвыразнейшыя сімвалы”.

1899. Зборнік вершаў “Вецер у чароце” (The Wind Among the Reeds).

1902. Пастаноўка п’есы “Кэтлін, дачка Хоўліэна” (Catleen ni Houlihan), якая набыла ў Ірландыі значнасць палітычнае падзеі.

1904. У Дубліне створаны нацыянальны Тэатр Абацтва. Кіраўнікі тэатра: лэдзі Грэгары, Джон Сінг, Ў. Б. Ейтс. Першай пастаноўкай тэатру была п’еса Ейтса “На беразе Байле” (On Baile’s Strand), якая была надрукаваная ў зборніку твораў “У сямі лясах” (In the Seven Woods), што выйшаў у тым жа годзе.

1910. Зборнік “Зялёны шалом і іншыя вершы” (The Green Helmet and Other Poems).

1912. Сустрэча з Эзрам Паўндам, які ў зімовыя месяцы наступных трох гадоў выконвае абавязкі сакратара Ейтса. Паўнд знаёміць яго з японскім тэатрам масак Но.

1914. Зборнік вершаў “Абавязкі” (Responsibilities).

1916. Пастаўленая першая п’еса ў традыцыях тэатру Но – “Пры Каршуновай крыніцы” (At the Hawk's Well): “З дапамогаю японскіх п’есаў я вынайшаў вытанчаны, пазбаўлены літаральнасці сімвалічны кшталт драмы”.

1916, 24–29 красавіка. Паўстанне ў Дубліне, так званы “Велікодны тыдзень”. Яно скончылася паразаю паўстанцаў і смяротнай караю для іх правадыроў, сярод якіх былі літаратары Падрык Пірс і Томас Мак-Донах. Ейтс, знаходзячыся падчас паўстання ў Лондане, піша верш “Вялікдзень 1916 г.” (Easter 1916). “Я нават не думаў, што якая-небудзь грамадская падзея можа так глыбока закрануць мяне”.

1917, кастрычнік. Шлюб з Джордж Хайд-Ліз. Падчас мядовага месяца ў жонкі выявілася здольнасць да аўтаматычнага пісьма. З яе дапамогай Ейтс будуе сваю міфафіласофскую сістэму, якая знайшла адлюстраванне ў тагачасных вершах, а таксама ў кнізе “Відзежа” (A Vision).

1919. Зборнік вершаў “Дзікія лебедзі ў Куле” (The Wild Swans in Coole).

1919–1921. Нацыянальна-вызвольная вайна, што скончылася дамоваю з Англіяй, паводле якой Ірландыя атрымала статус дамініёна, за выняткам Паўночнае Ірландыі.

1921. Зборнік вершаў “Майкл Рабартыс і танцорка”.

1922–1923. Грамадзянская вайна паміж прыхільнікамі дамовы і рэспубліканцамі, якія дамагаліся незалежнасці ўсяе Ірландыі. Скончылася паразаю рэспубліканцаў. Падчас вайны Ейтс знаходзіцца ў Тур Балілі, сваім доме ў графстве Галуэй, які быў перабудаваны са старой нармандскай вежы. “Вежа” робіцца адным з ключавых вершаў Ейтса ў 20-я гады.

1923–1928. Выбраны сябрам ірландскага сената. Адзін з трох сенатараў, што кансультавалі ўрад у пытаннях адукацыі, культуры і мастацтва.

1923. Ейтс – лаўрэат Нобелеўскае прэміі: “Магчыма, ангельскія камітэты ніколі б не назвалі вам майго імя, калі б я не пісаў п’есаў і артыкулаў пра тэатр, калі б мая лірычная паэзія не была падобнаю да мовы, якою прамаўляюць на сцэне, а найперш – калі б маё імя не сталася ў пэўнай ступені сімвалам цэлага руху”.

1925. Выходзіць першы варыянт кнігі “Відзежа” (A Vision), дзе ўвасобіліся ўсе міфалагічныя, філасофскія і акультныя пошукі Ейтса.

1928. Зборнік вершаў “Вежа” (The Tower).

1929. Пасля сур’ёзнае хваробы доўгі час жыве ў Рапала (Італія).

1933. Зборнік “Вітая лесвіца і іншыя вершы” (The Winding Stair and Other Poems).

1936. Зноў сур’ёзна хворы, але публікуе “Оксфардскую анталогію сучаснае паэзіі”, да якой сам адабраў вершы (вельмі суб’ектыўна) і напісаў прадмову.

1937. Другі, істотна перагледжаны, варыянт “Відзежы”.

1938. Апошняя п’еса “Смерць Кухуліна” (The Death Of Cuchulain).

1939, 28 студзеня. Пасля доўгай хваробы Ў. Б. Ейтс памірае. Пахаваны ў Ракбруне (Францыя).

1948. Прах Ейтса перавозяць у Ірландыю. “Той, хто спрыяў натхненню ў прыродзе і людзях Слайга, павінен быў урэшце вярнуцца да іх” (Ф. О’Конар). Надпіс на помніку над магілаю паэты, у Драмкліфе – радкі верша “Пад Бэн-Балбэнам” (Under Ben Bulben): “Вершнік, кінь халодны позірк // На жыццё й смерць // І руш далей...”

Падрыхтавала Марына Шода


З часопіса “Крыніца”, № 12, 1998 г., с. 64–68.

Чытайце таксама

Пэтра Дваржакава

Пэтра Дваржакава

Чэшская пісьменніца, публіцыст, медык

Аксана Данільчык

Аксана Данільчык

Паэтка, літаратуразнаўца, перакладчыца італьянскай літаратуры на беларускую мову

Ханс Хайнц Эверс

Ханс Хайнц Эверс

Ханс Хайнц Эверс – нямецкi празаік i паэт, аўтар мiстычных апавяданняў i раманаў гатычнае скiраванасцi

Публій Авідый Назон

Публій Авідый Назон

Адзін з найбольш значных паэтаў залатога веку рымскай літаратуры

429