№21: Знак прысутнасці

№21: Знак прысутнасці

Мы прысвячаем новы нумар “ПрайдзіСвета” феномену сувязі літаратуры і гомасэксуальнасці, альбо, кажучы мовай ХХІ стагоддзя, сувязі літаратуры і ЛГБТК. Ці застаецца літаратура літаратурай, калі адкрывае нам сусвет цялеснасці, сэксуальнасці, інтымнасці? Чаму беларуская літаратура моцная ў апісанні вайны і такая бездапаможная, стэрыльная ў апісанні цялеснасці і сэксуальнасці? Ці існуе беларуская ЛГБТК-літаратура? На гэтыя і іншыя пытанні можна будзе знайсці адказы ў нумары

Чытаць далей

Марына Цвятаева (Марина Цветаева)

1892 - 1947

Марына Цвятаева
Марына Цвятаева – руская паэтка, празаік, перакладчыца – нарадзілася 8 кастрычніка 1892 году ў Маскве ў сям’і прафесара Маскоўскага ўніверсітэта, вядомага філолага і ўсходазнаўцы Івана Цвятаева. Маці будучай паэткі, Марыя Мэйн (паводле паходжання – з абруселай польска-нямецкай сям’і) была піяністкай, вучаніцай Антона Рубінштэйна. Пісаць вершы Марына пачала ва ўзросце шасці гадоў. Вельмі моцна на дзяўчынку паўплывала маці, але ў 1906 годзе яна памерла ад туберкулёзу, і Марына разам з сястрой Анастасіяй засталіся пад апекай бацькі.

Дзіцячыя гады паэткі прайшлі ў Маскве і Тарусе (Калужская вобласць). Праз хваробу маці сям’я падоўгу жыла ў Італіі, Швейцарыі і Германіі. Пачатковую адукацыю Марына атрымала ў Маскве, пасля вучылася ў пансіёнах Лазаны (Швейцарыя) і Фрайбурга (Германія). У шаснаццаць гадоў Марына пабывала ў Парыжы, каб праслухаць у Сарбоне кароткі курс лекцыяў па старафранцузскай літаратуры.

У 1910 годзе Марына за ўласныя грошы выдала свой першы зборнік вершаў “Вечаровы альбом” (“Вечерний альбом”), і яе творчасць прыцягнула ўвагу знакамітых паэтаў: Валерыя Брусава, Максіміліяна Валошына і Мікалая Гумілёва. У тым жа годзе паэтка напісала свой першы крытычны артыкул “Чарадзейства ў вершах Брусава” (“Волшебство в стихах Брюсова”). Праз два гады выйшаў наступны зборнік Цвятаевай – “Чароўны ліхтар” (“Волшебный фонарь”, 1912).

Пачатак творчасці Цвятаевай звязаны з колам маскоўскіх сімвалістаў. Пасля знаёмства з Валерыем Брусавым і Элісам паэтка ўдзельнічае ў дзейнасці гурткоў і студыяў пры выдавецтве “Мусагет”. На раннія творы Цвятаевай паўплывалі Някрасаў, Брусаў і Валошын.

У 1911 годзе Марына пазнаёмілася з Сяргеем Эфронам і ў студзені 1912 году выйшла за яго замуж. У тым жа годзе ў іх нарадзілася дачка Арыядна (Аля).

У 1913 годзе выйшаў трэці зборнік вершаў Цвятаевай – “З дзвюх кніг” (“Из двух книг”).

У 1914 годзе Цвятаева пазнаёмілася з паэткай і перакладчыцай Соф’яй Парнок; іх стасункі доўжыліся да 1916 году (калі яны разышліся і Марына вярнулася да мужа). Цвятаева прысвяціла Парнок цыкл вершаў “Сяброўка” (“Подруга”). Стасункі з Парнок Цвятаева назвала першай катастрофай у сваім жыцці, а ў 1921 годзе пісала:

“Любіць толькі жанчын (жанчыне) ці толькі мужчын (мужчыну), загадзя выключаючы звычайнае адваротнае, – які жах! А толькі жанчын (мужчыну) ці толькі мужчын (жанчыне), загадзя выключаючы незвычайнае роднае, – якая маркота!”

У 1917 годзе ў Цвятаевай і Эфрона нарадзілася дачка Ірына, якая памерла ў прытулку ад голаду ва ўзросце трох гадоў.

Гады Грамадзянскай вайны былі для паэткі вельмі цяжкімі. Сяргей Эфрон служыў у Белай арміі. У гэтыя гады з’явіўся цыкл вершаў “Лебядзіны стан”, прасякнуты спачуваннем да белага руху.

У 1918–1919 гадах Цвятаева піша рамантычныя п’есы, стварае паэмы “Ягорушка” (“Егорушка”), “Цар-дзяўчына” (“Царь-девица”), “На чырвоным кані” (“На красном коне”).

У траўні 1922 году Цвятаевай і яе дачцэ Арыядне дазволілі з’ехаць за мяжу – да мужа, які пасля разгрому Дзянікіна стаў студэнтам Пражскага ўніверсітэта. Спачатку Цвятаева з дачкой жылі ў Берліне, пасля тры гады ў прадмесцях Прагі. У Чэхіі напісаныя “Паэма Гары” і “Паэма Канца”. У 1925 годзе, пасля нараджэння сына Георгія, сям’я перабралася ў Парыж, дзе вакол дзейнасці Эфрона складваецца цяжкая атмасфера: яго абвінавачваюць у тым, што ён завербаваны НКУС і ўдзельнічаў у змове супраць Льва Сядова, сына Троцкага.

У траўні 1926 году паэтка пачала ліставацца з Райнэрам Марыяй Рыльке (ліставанне гэтае спынілася ў канцы таго ж году – Рыльке памёр). З Барысам Пастарнакам Цвятаева ліставалася цягам усяго часу, праведзенага ў эміграцыі.

Большая частка створанага ў эміграцыі засталася нявыдадзенай. У 1928 годзе ў Парыжы пабачыў свет апошні прыжыццёвы зборнік вершаў паэткі – “Пасля Расіі” (“После России”), куды ўвайшлі вершы 1922–1925 гадоў. У адрозненне ад вершаў, якія не мелі ў эмігранцкім асяроддзі прызнання, проза Цвятаевай была вельмі папулярнай і заняла першае месца ў яе творчасці 1930-х гадоў. У гэты час выдадзеныя “Дом ля Старога Пімена” (1934), “Маці і музыка” (1935), “Мой Пушкін” (1937), “Аповесць пра Сонечку” (1938), успаміны пра Валошына “Жывое пра жывое” (1933), пра Андрэя Белага “Палонны дух” (“Пленный дух”, 1934), пра Міхаіла Кузміна “Вецер з іншых мясцінаў” (“Нездешний ветер”, 1936).

З 1930-х гадоў Цвятаева з сям’ёй жыве амаль у галечы: “Ніхто не можа ўявіць нястачы, у якой мы жывем. Мой адзіны прыбытак – ад таго, што я пішу. Мой муж хворы і не можа працаваць. Мая дачка зарабляе капейкі, вышываючы капялюшыкі. У мяне ёсць сын, яму восем гадоў. Мы ўчатырох жывем на гэтыя грошы. Інакш кажучы, мы марудна паміраем ад голаду” (з успамінаў Марыны Цвятаевай).

15 сакавіка 1937 году Арыядна выехала ў Маскву, атрымаўшы магчымасць вярнуцца на радзіму. 10 кастрычніка таго ж году з Францыі збег Эфрон, які быў замешаны ў замоўленым палітычным забойстве.

У 1939 годзе паэтка таксама вярнулася ў СССР. Па прыездзе жыла на лецішчы НКУС у Болшаве. 27 жніўня была арыштаваная Арыядна, 10 кастрычніка – Эфрон. У жніўні 1941 году Эфрона расстралялі, Арыядна была рэабілітаваная ў 1955 годзе пасля пятнаццаці гадоў рэпрэсіяў.

У апошнія гады паэтка амаль не пісала вершаў і займалася перакладамі. Але вайна перарвала працу Цвятаевай над перакладамі Лоркі: 8 жніўня яна разам з сынам з’ехала на параходзе ў эвакуацыю, 18 жніўня прыбыла ў гарадок Елабуга на Каме.

31 жніўня 1941 году Цвятаева скончыла жыццё самагубствам (павесілася), пакінуўшы тры цыдулкі: тым, хто будзе яе хаваць (“эвакуяваным”), Асеевым і сыну. Арыгінал цыдулкі “эвакуяваным” не захаваўся (быў забраны як рэчыўны доказ міліцыяй і згублены), яе тэкст вядомы па спісе, які дазволілі зрабіць Георгію Эфрону. Паэтка была пахаваная на Петрапаўлаўскіх могілках у Елабузе.

Цікава тое, што ў 1992 годзе верш Цвятаевай “Маім вершам”, напісаны на сцяне аднаго з дамоў у цэнтры Лейдэна (Нідэрланды), адкрыў культурны праект “Насценныя вершы” (Wall poems). Дарэчы, апошнім, 101-м паэтам, чые вершы зрабілі ў Лейдэне помнікам, стаў Федэрыка Гарсія Лорка, чые творы Цвятаева перакладала ў апошнія дні жыцця.

Чытайце таксама

Хенрык Нордбрандт

Хенрык Нордбрандт

Дацкі пісьменнік, аўтар шэрагу зборнікаў вершаў, эсэ, раманаў, падарожных нататак. Лаўрэат прэміі Дацкай акадэміі (1980), літаратурнай прэміі Шведскай акадэміі (1990).

Эрнэст Доўсан

Эрнэст Доўсан

Ангельскі паэт.

Антоні Эдвард Адынец

Антоні Эдвард Адынец

Беларускі польскамоўны паэт, перакладчык і драматург, сябра Таварыства філарэтаў

Войцех Кучак

Войцех Кучак

Польскі празаік, паэт, сцэнарыст, кінакрытык, спелеолаг

875